Leita ķ fréttum mbl.is
Embla

Sagan af hruni žorskstofnsins viš Nżfundnaland

Sagan af hruni žorskstofnsins viš Nżfundnaland

Žaš veršur spennandi fyrirlestur į Hafró ķ nęstu viku 18. janśar,

ERINDINU HEFUR VERIŠ FRESTAŠ VEGNA VEIKINDA.

Hvar: Ķ hśsi Hafrannsóknastofnunar į Skślagötu 4 (1. hęš), Reykjavķk.
Hvenęr: Mišvikudaginn 18. janśar, 2017, klukkan 14:00 – 15:00
Allir velkomnir og ókeypis ašgangur. Fyrirlesturinn veršur į ensk

Sjį tilkynningu og įgrip erindis:

Hvers vegna hrundi stęrsti žorskstofn ķ heimi og hvers vegna hefur hann ekki nįš sér į strik, žrįtt fyrir yfir tuttugu įra veišibann?

Žorskstofninn viš Nżfundnaland ķ Kanada var einn afkastamesti fiskistofn sögunnar ķ
tępar fimm aldir. Įrlegur afli var mest yfir 1,2 milljón tonn og stofnstęršin var metin į um 6 milljón tonn žegar mest var. Į tuttugu įra tķmabili į seinni hluta tuttugustu aldar leiddi ofveiši til žess aš stofnstęršin hrundi og aš lokum var gripiš til veišibanns įriš 1992. Žį var žvķ spįš aš nokkurra įra bann mundi duga til aš stofninn nęši aftur ķ fyrri stęrš. Raunin varš hins vegar önnur og er veišibanniš enn ķ gildi įriš 2016. Saga žorsksins viš Nżfundnaland er oft notuš sem dęmi um hvernig samspil tękniframfara, mistaka viš stofnmat og lélegrar fiskveišistjórnunar getur eyšilagt endurnżtanlega nįttśraušlind į nokkrum įrum. Ķ fyrirlestrinum veršur fjallaš um įstęšur fyrir hruni žorskstofnsins og hvers vegna hann hefur ekki stękkaš ķ fyrri stęrš žrįtt fyrir veišibann.

Fyrirlesarinn er Dr. George A. Rose. Hann er kanadķskur fiskifręšingur sem sķšastlišin žrjįtķu įr hefur unniš viš rannsóknir į žorskstofninum viš Nżfundnaland bęši fyrir kanadķsku hafrannsóknastofnunina (Department of Fisheries and Oceans) og Memorial hįskóla ķ St. John Ģs į Nżfundnalandi. George hefur birt yfir 100 ritrżndar vķsindagreinar įsamt veršlaunafręšibók um žorskstofninum viš Nżfundnaland (George A. Rose. 2007. Cod: An Ecological History of the North Atlantic Fisheries. Breakwater Books, St. John Ģs, NL, Canada. 591pp), hann er einnig ašalritstjóri
vķsindatķmaritsins Fisheries Research. Fyrirlestur Dr. George Rose er į vegum Hafrannsóknastofnunar, ķ samstarfi viš Samtök fyrirtękja ķ sjįvarśtvegi og Umhverfis- og aušlindafręši ķ Hįskóla Ķslands.

 


Mun norskt genaregn eyšileggja ķslenska laxinn?

Mun norskt genaregn eyšileggja ķslenska laxinn?

Greinin var birt ķ Fréttablašinu og į vefnum visir.is.

Ķ fyrra voru framleidd um 8.000 tonn af eldislaxi hérlendis. Hugmyndir eru um margfalda framleišsluaukningu, ķ 60.000 til 90.000 tonn į įri. Til samanburšar er um helmingur eldislax į heimsvķsu (um 1,3 milljónir tonna) framleiddur į hverju įri ķ Noregi. Ešlilegt er aš horfa til reynslu Noršmanna og kanna hvort og hvernig byggja mį upp laxeldi hérlendis, žvķ fjįrhagslegur įvinningur viršist umtalsveršur. Ég tel mikilvęgt aš skoša einnig umhverfisįhrif eldis. Noršmenn komust fljótt aš žvķ aš laxeldi hefur neikvęš umhverfisįhrif, og ber žar helst aš nefna mengun umhverfis, laxalśs og erfšamengun. Hiš sķšastnefnda er til umręšu hér. Villtum laxastofnum hefur hnignaš į sķšustu öld, vegna įhrifa ofangreindra žįtta og annarra. Töluvert hefur įunnist ķ aš draga śr įhrifum sumra žessara žįtta, en erfšamengun er mun erfišari višfangs.

Norskur eldislax er ręktašur stofn, meš ašra erfšasamsetningu en villtur lax. Meš kynbótum ķ fjölda kynslóša var vališ fyrir eiginleikum sem gera hann heppilegan ķ eldi, t.d. stęrš, kynžroska og vaxtarhraša. Į Ķslandi hófust kynbętur į laxi į sķšustu öld, en žeim var hętt žegar ljóst var aš norski laxinn óx mun hrašar og betur. Allur eldislax hérlendis er norskur aš uppruna.

Kynbętur breyta erfšasamsetningu tegunda. Įkvešin gen, sem eru fįtķš ķ villtum laxi, jukust ķ tķšni viš ręktun eldislaxins. Žvķ er hann erfšafręšilega frįbrugšinn villtum stofnum ķ Noregi og į Ķslandi. Norskir erfšafręšingar skošušu ķ fyrra erfšabreytileika ķ 4.500 genum ķ villtum laxi og eldislaxi. Śt frį žessum upplżsingum mįtu žeir erfšamengun ķ villtum stofnum. Rannsóknin nįši til rśmlega 20.000 fiska ķ 125 įm, frį Sušur-Noregi til Finnmerkur. Žeir fundu įkvešnar erfšasamsętur sem einkenna eldislax og athugušu hvort žęr mętti finna ķ villtum laxastofnum og hversu algengar žęr vęru. Žannig var hęgt aš meta erfšablöndun ķ hverjum villtum stofni, į skalanum 0 til 100 prósent.

Nišurstöšurnar eru skżrar. Einungis žrišjungur stofnanna (44 af 125) var laus viš erfšamengun. Annar žrišjungur stofnanna (41) bar vęg merki erfšablöndunar, ž.e. innan viš 4% erfšamengun, og žrišji parturinn (40) sżndi mikla erfšablöndun (ž.e. yfir 4%).

Slįandi er aš 31 stofn var meš 10% erfšamengun eša meiri. Flestir mengušustu stofnanir voru į vesturströndinni žar sem flestar fiskeldisstöšvar eru. Mikiš mengašir stofnar fundust einnig syšst og nyrst ķ Noregi. Vķsindamennirnir reyndu ekki aš meta įhrif erfšamengunar į lķfvęnleika stofnanna, en ašrar rannsóknir benda til žess aš žau séu neikvęš. Įstęšan er sś aš villtir stofnar sżna marghįttaša ašlögun aš umhverfi sķnu, ķ tilfelli laxa bęši aš ferskvatni og sjógöngu. Eldisdżr eru valin fyrir įkvešna eiginleika, og višbśiš aš žau standi sig illa ķ villtri nįttśru (hvernig spjara alisvķn sig ķ Heišmörk?). Eldislaxar hafa minni hęfni ķ straumvatni eša sjógöngu. Sama mį segja um afkvęmi sem žeir eignast meš villtum fiski.

Erfšamengun byggist į genaflęši į milli hópa. Genaflęši er ešlilegur hluti af stofnerfšafręši villtra tegunda, en žegar genaflęši er frį ręktušu afbrigši ķ villta tegund er hętta į feršum. Hęttan er sérstaklega mikil žegar ręktaši stofninn er miklu stęrri en sį villti. Žaš er einmitt tilfelliš ķ Noregi. Žar er um 2.000 sinnum meira af laxi ķ eldisstöšvum en ķ villtum įm. Žótt ólķklegt sé aš eldisfiskur sleppi, eru stöšvarnar žaš margar aš strokufiskar eru hlutfallslega margir mišaš viš villta laxa. Mešalfjöldi strokulaxa sem veiddir eru ķ norskum įm er um 380.000 į įri. Ef stór hluti hrygnandi fisks ķ į er eldisfiskur, er hętt viš aš erfšafręšilegur styrkur stašbundna stofnsins minnki.

Er hętta į aš genamengun frį norskum eldisfiski spilli ķslenskum laxi? Žvķ mišur er hęttan umtalsverš. Villtir ķslenskir og norskir laxar eru ekki eins, žvķ aš a.m.k. 10.000 įr eru sķšan sameiginlegur forfašir žeirra nam straumvötn sem opnušust aš lokinni ķsöldinni. Munurinn endurspeglar aš einhverju leyti sögu stofnanna og ólķka ašlögun aš norskum og ķslenskum įm. Eldislaxinn er lagašur aš norskum ašstęšum og eldi, og hętt er viš aš blendingar hans og ķslenskra fiska hafi minni hęfni viš ķslenskar ašstęšur.

Ķ ljósi vķštękra hugmynda um aukiš laxeldi, t.d. į Vestfjöršum, er ešlilegt aš kalla eftir varśš og vandašri vķsindalegri śttekt į hęttunni į erfšablöndun, ekki bara į innfjöršum heldur einnig į Vestur- og Noršurlandi. Öruggasta eldiš er ķ lokušum kerfum, sem eru aš ryšja sér til rśms erlendis, og mun aušvelda fiskeldisfyrirtękjum aš fį vottun fyrir umhverfisvęna framleišslu.


Fyrir flóšiš - teikn eru į lofti

Mjög athyglisverš heimildamynd veršur sżnd į RŚV ķ kvöld. Žar er fjallaš um loftslagsmįlin og yfirvofandi breytingar į vešrakerfum og loftslagi. Losun gróšurhśsalofttegunda af manna völdum er mikilvęgasta umhverfismįl samtķmans. Ekki framtķšarinnar eša...

Vķsindi į villigötum, grafgötum eša gullnu brautinni?

Vķsindamašur meš śfiš hįr og tryllingsleg augu hleypur um og öskrar Eureka. Ķ kvikmyndunum er vķsindamašurinn oft hrokafullur snillingur, sem hugsar bara um sķna eigin uppgötvun (og aš eyša stórborgum) og er nokkuš sama um afleišingarnar. En ķ...

« Fyrri sķša | Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband