Leita í fréttum mbl.is
Embla

Ritrıni og skuggahliğar vefsins

Í şessari grein verğa tvö ólík viğfangsefni tengd. Í fyrsta lagi verğur fjallağ um şağ hvernig vísindalegar rannsóknir eru metnar og kunngjörğar. Í öğru lagi tölum viğ um skugga hliğar vefsins, sem tengjast útgáfu vísindalegra tímarita.

Útgáfa vísindalegra rannsókna

Tímaritsgreinar og bækur er kjarninn í miğlun vísindalegrar şekkingu. Şağ skiptir litlu máli hver hrópar EUREKA, mestu skiptir hver skrifar greinina sem lısir uppgötvuninni og setur hana í samhengi viğ şekkinguna.

Vísindalegar greinarnar şurfa ağ fara í gegnum ferli áğur en şær eru birtar. Höfundur(ar) skrifar grein sem lısir ákveğinni rannsókn og niğurstöğum hennar. Hann sendir greinina til ritstjórn ákveğins tímarits.

Síğan hefst jafningjarıni. Handrit er send í yfirlestur til tveggja eğa fleiri sérfræğinga sem meta rannsóknina, heimildavinnu, tölfræği, tilraunir og úrvinnslu, sem og almennt gæği umræğu og fræğimennskunnar. Ef greinin hlıtur jákvæğa umsögn er hún birt í viğkomandi tímariti, oft eftir töluverğar leiğréttingar. Ef greinin er ekki nógu góğ, er henni hafnağ. Sumar slíkar greinar eru sendar til annara tímarita, oft eftir leiğréttingar, og birtast á endanum. Ağrar eru şağ lélegar ağ şær verğa aldrei hluti af hinum vísindalega fræğagrunni.

Ekki eru allar vísindagreinar sannar!

EN, jafnvel  şótt ağ grein sé samşykkt og birt, şá şığir şağ ekki ağ allt í henni sé rétt. Hver rannsókn er eyland, og şağ şarf fleiri rannsóknir og endurtekin próf til ağ vísindasamfélagiğ sannfærist um sannleiksgildi ákveğinna hugmynda. Til dæmis voru fyrstu rannsóknirnar sem bentu á tengsl sígarettureykinga og krabbameina ekki taldar nægilega sannfærandi. En ítrekuğ próf og stærri gagnasett gáfu öll sömu niğurstöğu. Şví vitum viğ nú ağ reykingar valda lungnakrabba.

Ekki eru öll vísindatímarit jafngóğ

Vísindatímarit eru misgóğ og orğspor şeirra er misjafnt. Til eru nokkur ofurtímarit, Nature, Science og PNAS sem birta greinar úr öllum áttum, og yfirleitt bara afburğa eğa mjög forvitnilegar rannsóknir. Síğan eru til tímarit şar sem kröfurnar eru afmarkağari, t.d. er bara tekiğ viğ rannsóknum á sjávarlífverum eğa stjörnuşokum. Einnig eru tímarit meğ einfaldari kröfur um rannsóknir eğa ağgengi ağ gögnum. Og jafnvel er til tímarit şar sem engar kröfur eru gerğar um efni, bara ağ rannsóknin sé vel unnin og gögnin séu ağgengileg fyrir ağra. Dæmi um şetta er galopna tímaritiğ PLoS One.

Vísindamenn vilja auğvitağ birta í tímaritum sem eru víğlesin, eğa afburğa góğum. Şannig getur erfğafræğingum şótt ákjósanlegt ağ birta í Nature, en einnig í Genetics eğa PLoS genetics. Şeim er ekki sama upphefğ í şví ağ birta í öğrum, lægra skrifuğum erfğafræğitímaritum, og grein şeirra verğur ekki lesin af jafn mörgum heldur!

Fyrir fræğimanninn er mikilvægast ağ şekkja tímaritin á sínu fræğasviği, og vita hvağa tímarit birta forvitnilegustu greinarnar, eru meğ góğa ritstjóra og meğ víğan og upplıstan lesendahóp.

Nı tímarit eingöngu á vefnum

Síğustu 10 ár hefur orğiğ sprenging í útgáfu vísindatímarita á vefnum. Gömlu tímaritin voru gefin út af fagfélögum eğa stórum útgáfufyrirtækjum, og voru seld í áskrift sem einstaklingar og ağrir borguğu fyrir. Síğan spruttu upp óháğ tímarit sem snéru dæminu viğ. Ağgangur ağ greinunum var ókeypis, allt á netinu. En kostnağurinn viğ útgáfuna var borinn af vísindamönnunum. Í stağ fyrir ağ fólk keypti ağgang ağ tímariti, şá borgaği şağ fyrir útgáfu sinnar greinar. Í líffræği byrjağ tímaritiğ PLoS Biology fyrir rúmum 10 árum, og gaf síğan af sér PLoS One. Í şví tímariti birtast nú árlega um 3% af öllum vísindagreinum sem birtast í heiminum.

Şessar breytingar hafa eğlilega hreyft viğ gömlu útgáfuveldunum, sem hafa reynt ımislegt til ağ halda stöğu sinni. M.a. ağ reyna ağ knıja fram breytingar á lögum um vísindaútgáfu og fleira undarlegt.

Nı tímarit eingöngu til fyrir gróğa

En slæmu fréttirnar eru şær ağ meğ netinu opnağist fyrir nıjar leiğir fyrir svindl. Nethrappar reyna ağ svína á vísindamönnum eins og öğru fólki. Tvennskonar svindl er algengast. Í fyrsta lagi eru gerviráğstefnur, sem vísindamönnum er boğiğ á meğ loforği um ağ şeir fái ağ kynna niğurstöğur sínar. Í öğru lagi eru gervivísindatímarit eğa vísindarit meğ mjög litlar kröfur. Hrappar hafa nıtt sér líkan opinna tímarita og sett upp svikamyllu, eğa amk myllu sem framleiğir óhreint mjöl.

Nærtækt dæmi um er şegar íslenska vísindaritinu  Jökli var rænt. Tímaritiğ er gefiğ út af Jöklarannsóknarfélaginu, en hrappar settu upp tvær gervisíğur til ağ reyna ağ hafa fé af fólki.

Ég vill leggja áherslu á ağ şetta vandamál er ekki bundiğ viğ Opinn ağgang, eğa eğlileg afleiğing opins ağgangs. Şetta er afleiğing netvæğingarinnar fyrst og fremst. En svona blekkingar sına okkur líka ağ vísindamenn eru ginkeyptir og jafnvel fyrir einföldum barbabrellum.

Rannsókn John Bohannan

Vísindablağamağurinn John Bohannan birti grein í tímaritinu Science í fyrra, sem heitir Who's afraid of peer review?

Um er ağ ræğa klassíska rannsóknarblağamennsku, meğ beitu sem lögğ var fyrir ritstjóra og yfirlesrara nokkur hundruğ tímarita. Beitan var vísindagrein um rannsókn á áhrifum efnis á vöxt krabbameinsfruma.

Bohannan lagği beitur, meğ meingöllğum greinum um stórundarlega rannsókn... tilraunir voru ekki meğ rétt viğmiğ, niğurstöğurnar misvísandi, túlkanirnar úr öllu samræmi viğ niğurstöğurnar. Şannig ağ hæfir ritstjórar og yfirlesarar áttu ağ geta greint gallana auğveldlega. Greinarnar voru aldrei nákvæmlega eins, skipt var um efnasamband, krabbamein, höfund og stofnun, en í meginatriğum var sagan sú sama. Greinarnar voru skrifağar á ensku, şıddar meğ google translate yfir í frönsku, og aftur til baka (verstu agnúarnir sniğnir af, en textinn samt á hrukkóttri ensku). Niğurstağan var sú ağ stórt hlutfall greinanna var samşykktur (157 á móti 98 sem var hafnağ)#

Mörg tímarit sem virğast vísindaleg eru ekki meğ raunverulega ritrıni

Ástæğan er sú ağ mörg şessara tímarita eru ekki raunveruleg vísindarit, heldur svikamyllur eğa hreint hálfkák.

En rannsókn Bohannan var ekki gallalaus, sérstaklega vegna şess ağ tímaritin sem hann sendi til voru ekki handahófskennt valin. Şau voru valin vegna şess ağ şau eru meğ opinn ağgang. Şess ber ağ geta ağ PLoS One hafnaği grein Bohannans.

Í leiğara Science var "rannsókn" Bohannans túlkuğ sem áfellisdómur yfir opnum ağgangi, og opnum tímaritum. Şağ er röng túlkun. Opinn ağgangur er ekki vandamáliğ, frekar en ağ internetiğ sé vandamáliğ. Vandamáliğ er ağ sumt fólk, jafnvel vísindamenn, fellur fyrir brellum. 

Eins og áğur sagği şá borga höfundar fyrir umsısl og umbrot í opnum tímaritum. En şağ gleymist einnig ağ mörg venjuleg tímarit rukka höfunda líka, fyrir umbrot, litmyndir eğa prentun (sem getur veriğ jafn mikiğ og í opnum tímaritum).

Lokaorğ
Skuggahliğar vefsins hafa áhrif á vísindin. Einnig er höfuğáhersla á fjölda birta greina ağ grafa undan gæğum vísinda á heimsvísu. Şağ er vandamál sem vísindamenn şurfa ağ takast á viğ, og lagfæra áğur en skattgreiğendur missa traust á starfi şeirra.

Vísindamenn şurfa ağ læra á sitt fræğasamfélag. Şeir ættu ağ senda greinar í tímarit sem eru virt á şeirra sviği. Şağ er ekki í lagi ağ senda grein í eitthvağ tímarit sem viğkomandi veit ekkert um.

Háskólar şurfa ağ breyta kerfinu sem şeir nota til ağ meta "framleiğni" vísindamanna. Eins og áğur sagği er viğ HÍ t.d. punktakerfi sem hvetur vísindamenn til ağ framleiğa greinar, ekki endilega ağ gera vandağar rannsóknir.

Almenningur şarf ağ skilja ağ vísindagrein er ekki endanlegur sannleikur. Ein rannsókn getur veriğ röng, en ef margar greinar benda í sömu átt er niğurstağan líklega rétt.

# Ef greinarnar voru samşykktar, şá sendi Bohannan bréf og dró greinina til baka!

Ítarefni

Arnar Pálsson | 4. mars 2013 Nı opin tímarit á sviği líffræği

Arnar Pálsson | 14. ágúst 2013  Jökli var rænt

Arnar Pálsson | 18. janúar 2012 Gömul viğskiptaveldi og nútíminn

Ian Dworkin Fallout from John Bohannon's "Who's afraid of peer review"

Arnar Pálsson og Pétur H. Petersen Gallağ vinnumatskerfi HÍ vinnur gegn gæğum vísinda


« Síğasta færsla | Næsta færsla »

Athugasemdir

1 Smámynd: Mofi

Góğ grein, áhugaverğir punktar.  Eitthvağ sem şér gæti şótt áhugavert: Another Nobelist denounces peer review

Mofi, 16.4.2014 kl. 09:31

2 Smámynd: Arnar Pálsson

Takk fyrir ábendinguna Mofi

Hér er viğtaliğ sjálft

http://kingsreview.co.uk/magazine/blog/2014/02/24/how-academia-and-publishing-are-destroying-scientific-innovation-a-conversation-with-sydney-brenner/

Sydney Brenner hefur aldrei legiğ á skoğunum sínum, og veriğ meğ nokkra ansi villta punkta! En hann er nokkuğ nærri lagi hér, şegar hann bendir á stöğu framhaldsnema. Şeir lenda einnig undir í kerfi sem hvetur til framleiğni á greinum, en ekki skapandi hugsunar, sbr grein okkar Péturs (ağ ofan).

Annars var grein nıja nóbelsverğlaunhafans Randy Schekman forvitnilegri, şar sem hann sagği ağ elítutímaritin (Science, Nature, Cell og PNAS) væru ağ skemma vísindin.

http://www.theguardian.com/science/2013/dec/09/nobel-winner-boycott-science-journals

Ástæğan er sú ağ şessi tímarit eru í mjög strangri samkeppni, og hún getur leitt til şess ağ şeir birta frekar forvitnilegar niğurstöğur en traustar. Sbr. klúğriğ meğ NASA og bakteríurnar sem áttu ağ geta lifa á arseniki.

Hans G. Şormar Svona vinna vísindin

Arnar Pálsson, 16.4.2014 kl. 14:09

Bæta viğ athugasemd

Ekki er lengur hægt ağ skrifa athugasemdir viğ færsluna, şar sem tímamörk á athugasemdir eru liğin.

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiğ á Javascript til ağ hefja innskráningu.

Hafğu samband