Leita Ý frÚttum mbl.is
Embla

Ritrřni og skuggahli­ar vefsins

═ ■essari grein ver­a tv÷ ˇlÝk vi­fangsefni tengd. ═ fyrsta lagi ver­ur fjalla­ um ■a­ hvernig vÝsindalegar rannsˇknir eru metnar og kunngj÷r­ar. ═ ÷­ru lagi t÷lum vi­ um skugga hli­ar vefsins, sem tengjast ˙tgßfu vÝsindalegra tÝmarita.

┌tgßfa vÝsindalegra rannsˇkna

TÝmaritsgreinar og bŠkur er kjarninn Ý mi­lun vÝsindalegrar ■ekkingu. Ůa­ skiptir litlu mßli hver hrˇpar EUREKA, mestu skiptir hver skrifar greinina sem lřsir uppg÷tvuninni og setur hana Ý samhengi vi­ ■ekkinguna.

VÝsindalegar greinarnar ■urfa a­ fara Ý gegnum ferli ß­ur en ■Šr eru birtar. H÷fundur(ar) skrifar grein sem lřsir ßkve­inni rannsˇkn og ni­urst÷­um hennar. Hann sendir greinina til ritstjˇrn ßkve­ins tÝmarits.

SÝ­an hefst jafningjarřni. Handrit er send Ý yfirlestur til tveggja e­a fleiri sÚrfrŠ­inga sem meta rannsˇknina, heimildavinnu, t÷lfrŠ­i, tilraunir og ˙rvinnslu, sem og almennt gŠ­i umrŠ­u og frŠ­imennskunnar. Ef greinin hlřtur jßkvŠ­a ums÷gn er h˙n birt Ý vi­komandi tÝmariti, oft eftir t÷luver­ar lei­rÚttingar. Ef greinin er ekki nˇgu gˇ­, er henni hafna­. Sumar slÝkar greinar eru sendar til annara tÝmarita, oft eftir lei­rÚttingar, og birtast ß endanum. A­rar eru ■a­ lÚlegar a­ ■Šr ver­a aldrei hluti af hinum vÝsindalega frŠ­agrunni.

Ekki eru allar vÝsindagreinar sannar!

EN, jafnvelá ■ˇtt a­ grein sÚ sam■ykkt og birt, ■ß ■ř­ir ■a­ ekki a­ allt Ý henni sÚ rÚtt. Hver rannsˇkn er eyland, og ■a­ ■arf fleiri rannsˇknir og endurtekin prˇf til a­ vÝsindasamfÚlagi­ sannfŠrist um sannleiksgildi ßkve­inna hugmynda. Til dŠmis voru fyrstu rannsˇknirnar sem bentu ß tengsl sÝgarettureykinga og krabbameina ekki taldar nŠgilega sannfŠrandi. En Ýtreku­ prˇf og stŠrri gagnasett gßfu ÷ll s÷mu ni­urst÷­u. ŮvÝ vitum vi­ n˙ a­ reykingar valda lungnakrabba.

Ekki eru ÷ll vÝsindatÝmarit jafngˇ­

VÝsindatÝmarit eru misgˇ­ og or­spor ■eirra er misjafnt. Til eru nokkur ofurtÝmarit, Nature, Science og PNAS sem birta greinar ˙r ÷llum ßttum, og yfirleitt bara afbur­a e­a mj÷g forvitnilegar rannsˇknir. SÝ­an eru til tÝmarit ■ar sem kr÷furnar eru afmarka­ari, t.d. er bara teki­ vi­ rannsˇknum ß sjßvarlÝfverum e­a stj÷rnu■okum. Einnig eru tÝmarit me­ einfaldari kr÷fur um rannsˇknir e­a a­gengi a­ g÷gnum. Og jafnvel er til tÝmarit ■ar sem engar kr÷fur eru ger­ar um efni, bara a­ rannsˇknin sÚ vel unnin og g÷gnin sÚu a­gengileg fyrir a­ra. DŠmi um ■etta er galopna tÝmariti­ PLoS One.

VÝsindamenn vilja au­vita­ birta Ý tÝmaritum sem eru vÝ­lesin, e­a afbur­a gˇ­um. Ůannig getur erf­afrŠ­ingum ■ˇtt ßkjˇsanlegt a­ birta Ý Nature, en einnig Ý Genetics e­a PLoS genetics. Ůeim er ekki sama upphef­ Ý ■vÝ a­ birta Ý ÷­rum, lŠgra skrifu­um erf­afrŠ­itÝmaritum, og grein ■eirra ver­ur ekki lesin af jafn m÷rgum heldur!

Fyrir frŠ­imanninn er mikilvŠgast a­ ■ekkja tÝmaritin ß sÝnu frŠ­asvi­i, og vita hva­a tÝmarit birta forvitnilegustu greinarnar, eru me­ gˇ­a ritstjˇra og me­ vÝ­an og upplřstan lesendahˇp.

Nř tÝmarit eing÷ngu ß vefnum

SÝ­ustu 10 ßr hefur or­i­ sprenging Ý ˙tgßfu vÝsindatÝmarita ß vefnum. G÷mlu tÝmaritin voru gefin ˙t af fagfÚl÷gum e­a stˇrum ˙tgßfufyrirtŠkjum, og voru seld Ý ßskrift sem einstaklingar og a­rir borgu­u fyrir. SÝ­an spruttu upp ˇhß­ tÝmarit sem snÚru dŠminu vi­. A­gangur a­ greinunum var ˇkeypis, allt ß netinu. En kostna­urinn vi­ ˙tgßfuna var borinn af vÝsindam÷nnunum. ═ sta­ fyrir a­ fˇlk keypti a­gang a­ tÝmariti, ■ß borga­i ■a­ fyrir ˙tgßfu sinnar greinar. ═ lÝffrŠ­i byrja­ tÝmariti­ PLoS Biology fyrir r˙mum 10 ßrum, og gaf sÝ­an af sÚr PLoS One. ═ ■vÝ tÝmariti birtast n˙ ßrlega um 3% af ÷llum vÝsindagreinum sem birtast Ý heiminum.

Ůessar breytingar hafa e­lilega hreyft vi­ g÷mlu ˙tgßfuveldunum, sem hafa reynt řmislegt til a­ halda st÷­u sinni. M.a. a­ reyna a­ knřja fram breytingar ß l÷gum um vÝsinda˙tgßfu og fleira undarlegt.

Nř tÝmarit eing÷ngu til fyrir grˇ­a

En slŠmu frÚttirnar eru ■Šr a­ me­ netinu opna­ist fyrir nřjar lei­ir fyrir svindl. Nethrappar reyna a­ svÝna ß vÝsindam÷nnum eins og ÷­ru fˇlki. Tvennskonar svindl er algengast. ═ fyrsta lagi eru gervirß­stefnur, sem vÝsindam÷nnum er bo­i­ ß me­ lofor­i um a­ ■eir fßi a­ kynna ni­urst÷­ur sÝnar. ═ ÷­ru lagi eru gervivÝsindatÝmarit e­a vÝsindarit me­ mj÷g litlar kr÷fur. Hrappar hafa nřtt sÚr lÝkan opinna tÝmarita og sett upp svikamyllu, e­a amk myllu sem framlei­ir ˇhreint mj÷l.

NŠrtŠkt dŠmi um er ■egar Ýslenska vÝsindaritinuá J÷kli var rŠnt. TÝmariti­ er gefi­ ˙t af J÷klarannsˇknarfÚlaginu, en hrappar settu upp tvŠr gervisÝ­ur til a­ reyna a­ hafa fÚ af fˇlki.

╔g vill leggja ßherslu ß a­ ■etta vandamßl er ekki bundi­ vi­ Opinn a­gang, e­a e­lileg aflei­ing opins a­gangs. Ůetta er aflei­ing netvŠ­ingarinnar fyrst og fremst. En svona blekkingar sřna okkur lÝka a­ vÝsindamenn eru ginkeyptir og jafnvel fyrir einf÷ldum barbabrellum.

Rannsˇkn John Bohannan

VÝsindabla­ama­urinn John Bohannan birti grein Ý tÝmaritinu Science Ý fyrra, sem heitir Who's afraid of peer review?

Um er a­ rŠ­a klassÝska rannsˇknarbla­amennsku, me­ beitu sem l÷g­ var fyrir ritstjˇra og yfirlesrara nokkur hundru­ tÝmarita. Beitan var vÝsindagrein um rannsˇkn ß ßhrifum efnis ß v÷xt krabbameinsfruma.

Bohannan lag­i beitur, me­ meing÷ll­um greinum um stˇrundarlega rannsˇkn... tilraunir voru ekki me­ rÚtt vi­mi­, ni­urst÷­urnar misvÝsandi, t˙lkanirnar ˙r ÷llu samrŠmi vi­ ni­urst÷­urnar. Ůannig a­ hŠfir ritstjˇrar og yfirlesarar ßttu a­ geta greint gallana au­veldlega. Greinarnar voru aldrei nßkvŠmlega eins, skipt var um efnasamband, krabbamein, h÷fund og stofnun, en Ý meginatri­um var sagan s˙ sama. Greinarnar voru skrifa­ar ß ensku, ■řddar me­ google translate yfir Ý fr÷nsku, og aftur til baka (verstu agn˙arnir sni­nir af, en textinn samt ß hrukkˇttri ensku). Ni­ursta­an var s˙ a­ stˇrt hlutfall greinanna var sam■ykktur (157 ß mˇti 98 sem var hafna­)#

M÷rg tÝmarit sem vir­ast vÝsindaleg eru ekki me­ raunverulega ritrřni

┴stŠ­an er s˙ a­ m÷rg ■essara tÝmarita eru ekki raunveruleg vÝsindarit, heldur svikamyllur e­a hreint hßlfkßk.

En rannsˇkn Bohannan var ekki gallalaus, sÚrstaklega vegna ■ess a­ tÝmaritin sem hann sendi til voru ekki handahˇfskennt valin. Ůau voru valin vegna ■ess a­ ■au eru me­ opinn a­gang. Ůess ber a­ geta a­ PLoS One hafna­i grein Bohannans.

═ lei­ara Science var "rannsˇkn" Bohannans t˙lku­ sem ßfellisdˇmur yfir opnum a­gangi, og opnum tÝmaritum. Ůa­ er r÷ng t˙lkun. Opinn a­gangur er ekki vandamßli­, frekar en a­ interneti­ sÚ vandamßli­. Vandamßli­ er a­ sumt fˇlk, jafnvel vÝsindamenn, fellur fyrir brellum.á

Eins og ß­ur sag­i ■ß borga h÷fundar fyrir umsřsl og umbrot Ý opnum tÝmaritum. En ■a­ gleymist einnig a­ m÷rg venjuleg tÝmarit rukka h÷funda lÝka, fyrir umbrot, litmyndir e­a prentun (sem getur veri­ jafn miki­ og Ý opnum tÝmaritum).

Lokaor­
Skuggahli­ar vefsins hafa ßhrif ß vÝsindin. Einnig er h÷fu­ßhersla ß fj÷lda birta greina a­ grafa undan gŠ­um vÝsinda ß heimsvÝsu. Ůa­ er vandamßl sem vÝsindamenn ■urfa a­ takast ß vi­, og lagfŠra ß­ur en skattgrei­endur missa traust ß starfi ■eirra.

VÝsindamenn ■urfa a­ lŠra ß sitt frŠ­asamfÚlag. Ůeir Šttu a­ senda greinar Ý tÝmarit sem eru virt ß ■eirra svi­i. Ůa­ er ekki Ý lagi a­ senda grein Ý eitthva­ tÝmarit sem vi­komandi veit ekkert um.

Hßskˇlar ■urfa a­ breyta kerfinu sem ■eir nota til a­ meta "framlei­ni" vÝsindamanna. Eins og ß­ur sag­i er vi­ H═ t.d. punktakerfi sem hvetur vÝsindamenn til a­ framlei­a greinar, ekki endilega a­ gera vanda­ar rannsˇknir.

Almenningur ■arf a­ skilja a­ vÝsindagrein er ekki endanlegur sannleikur. Ein rannsˇkn getur veri­ r÷ng, en ef margar greinar benda Ý s÷mu ßtt er ni­ursta­an lÝklega rÚtt.

# Ef greinarnar voru sam■ykktar, ■ß sendi Bohannan brÚf og drˇ greinina til baka!

═tarefni

Arnar Pßlsson | 4. mars 2013áNř opin tÝmarit ß svi­i lÝffrŠ­i

Arnar Pßlsson | 14. ßg˙st 2013á J÷kli var rŠnt

Arnar Pßlsson | 18. jan˙ar 2012 G÷mul vi­skiptaveldi og n˙tÝminn

Ian Dworkin Fallout from John Bohannon's "Who's afraid of peer review"

Arnar Pßlsson og PÚtur H. Petersen Galla­ vinnumatskerfi H═ vinnur gegn gŠ­um vÝsinda


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Athugasemdir

1 Smßmynd: Mofi

Gˇ­ grein, ßhugaver­ir punktar.á Eitthva­ semá■ÚrágŠti ■ˇtt ßhugavert: Another Nobelist denounces peer review

Mofi, 16.4.2014 kl. 09:31

2 Smßmynd: Arnar Pßlsson

Takk fyrir ßbendinguna Mofi

HÚr er vi­tali­ sjßlft

http://kingsreview.co.uk/magazine/blog/2014/02/24/how-academia-and-publishing-are-destroying-scientific-innovation-a-conversation-with-sydney-brenner/

Sydney Brenner hefur aldrei legi­ ß sko­unum sÝnum, og veri­ me­ nokkra ansi villta punkta! En hann er nokku­ nŠrri lagi hÚr, ■egar hann bendir ß st÷­u framhaldsnema. Ůeir lenda einnig undir Ý kerfi sem hvetur til framlei­ni ß greinum, en ekki skapandi hugsunar, sbr grein okkar PÚturs (a­ ofan).

Annars var grein nřja nˇbelsver­launhafans Randy Schekman forvitnilegri, ■ar sem hann sag­i a­ elÝtutÝmaritin (Science, Nature, Cell og PNAS) vŠru a­ skemma vÝsindin.

http://www.theguardian.com/science/2013/dec/09/nobel-winner-boycott-science-journals

┴stŠ­an er s˙ a­ ■essi tÝmarit eru Ý mj÷g strangri samkeppni, og h˙n getur leitt til ■ess a­ ■eir birta frekar forvitnilegar ni­urst÷­ur en traustar. Sbr. kl˙­ri­ me­ NASA og bakterÝurnar sem ßttu a­ geta lifa ß arseniki.

Hans G. Ůormar Svona vinna vÝsindin

Arnar Pßlsson, 16.4.2014 kl. 14:09

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband