Leita ķ fréttum mbl.is
Embla

Hvķ aš fulloršnast?

Vęri ekki frįbęrt aš vera alltaf barn, žurfa ekki aš hafa įhyggjur af neinu, geta leikiš sér ķ nśinu og lifaš frjįls endalaust? Ęskan er dįsamleg, og mörg okkar sem teljumst fulloršin žrįum aš upplifa hana aftur. Aš endurlifa sakleysiš, įhyggjuleysiš og aš dśa ķ baggastęšunni į heyvagninum viš sólsetur. Sś žrį er vitanlega tįlsżn. Tķminn veršur ekki sigrašur.

Ęskan varpar ęvintżraljóma. Viš hin fulloršnu rifjum upp ęskuna meš eftirsjį og löngun. Börn voru lengi vel afskipt ķ samfeÄŗagi manna, bara óspennandi uppspretta athyglisveršra og/eša notadrjśgra fulloršinna. Pabbi Indijana Jones sagši aš Henry Jones Jr. hefši fariš aš heiman, "einmitt žegar hann fór aš verša athyglisveršur". Ķ gömlum mįlverkum litu börn śt eins og litlir fulloršnir, listamenn sįu börn ekki eins og žau eru.

Ķ nśtķmanum er ęskan į hęrri stalli - jafnvel altari. Segja mį aš ęskudżrkun rķki į vesturlöndum. Žetta birtist skżrt ķ hetjum kvikmynda, poptónlistar og samfélagsmišla. Į hverju įri spretta śt nżjar rósir eša fķflar, hver öšrum ferskari og meira spennandi. Gott er aš viš veitum nżjum hęfileikum athygli, en tilhneygingin er aš beina athyglinni aš nżjustu rósinni, eins og eldri kvikmyndastjörnur (reyndar ašallega konur) fį sérstaklega aš upplifa.

Fólk į aldrinum 15-25 fęr išullega aš heyra aš žaš sé į toppi tilverunar. Aš eftir žrķtugt taki leišindin viš, hjónabönd, börn, ķbśšakaup, afborganir og žar fram eftir götunum. Hverjum langar til aš fulloršnast žegar žaš er miklu skemmtilegra aš vera barn? Hvernig er aš vera 25 įra og heyra frį samfélaginu aš nś liggi leišin nišur į viš? Er einhver įstęša til aš fulloršnast og žroskast sem manneskja?

Heimspekingurinn Susan Neiman fjallar um žessar spurningar og margar fleiri ķ mjög įhugaveršri bók - why grow up: subversive thoughts for an infantile age.

Sżnin hér aš ofan er aš miklu leyti byggš į bókinni. Susan ręšir fyrst Pétur Pan, barnahetjuna sem neitar aš fulloršnast. Meš žvķ aš rekja sögu bókarinnar, leikgerša og kvikmynda sem fjalla um Pétur og félaga ķ Hvergilandi sżnir hśn hvernig hinir fulloršnu, breyttust frį žvķ aš vera ógnvekjandi og leišinlegir ķ aš verša aumkunarveršir.

Ķ undirtitli bókarinnar eru oršin "infantile age". Öld óvitana er nśtķmi ęskudżrkunar og kannski žar sem mikilvęgar er, öld žar sem fólk er ekki spennt fyrir žvķ aš žroskast og fulloršnast. Hér er kjöriš tękifęri til aš velta sér upp śr öllu žvķ fįrįnlega sem fólk, fulloršiš samkvęmt žjóšskrį, gerir sér til skemmtunar ķ nśtķmanum, en ég vil sķšur stuša lesandann (um of).

Susan leggur lķka įherslu į aš skilja hvernig žroski okkar į sér staš. Ķ töluveršri einföldun mį segja aš um sé aš ręša tvo hluta, tiltrś og forvitni barnsins og efa og gagnrżni tįningsins.

Börn sem komast til vits lęra af foreldrum sķnum og félögum um heiminn. Žau gleypa ķ sig žekkingu, lęra aš opna skįpa, kubba, hjóla, tala saman og leysa alls konar žrautir. Börn į žessu stigi skilja aš heimurinn er rökréttur og meš žvķ aš lęra getur mašur gert fullt af snišugu, t.d. fundiš kex ķ baukum og stżrt fjarstżršum bķl.

Nęsta žroskastökk er viš tįningsaldur. Žį fatta unglingar aš heimurinn er ekki alltaf rökréttur eša réttlįtur. Hin svart-hvķta rökrétta veröld fyllist af grįum skuggum og óvissu, ósanngirni og efa. Efinn er vissulega naušsynlegur, žvķ til aš fulloršnast žarf mašur aš geta efast, vegiš og metiš menn og mįlefni, spurningar og stašreyndir. Hęttan er aš festast ķ efanum, kaldhęšninni og vanmįttartilfinningu. Hvķ ętti mašur aš fulloršnast ef heimurinn er ósanngjarn, órökréttur, kaldur og mannvondur, og mašur sjįlfur er lķtill, vanmįttugur og hęfileikalaus? Į mašur ekki bara aš sleppa žvķ aš fulloršnast og njóta lķfsins? Tįningar standa frammi fyrir žessu vali. Margir sem nś teljast fulloršnir tóku seinni kostinn.

Samkvęmt Susan er žroskinn bęši įskorun og aušlind. Hśn, og reyndar margir ašrir heimspekingar og sįlfręšingar, leggja įherslu į aš viš samžęttum tiltrś barnsins og efa tįningsins, til aš geta fulloršnast. Mikilvęgast er aušvitaš aš fólk taki įbyrgš į eigin lķfi. Meš oršum Susan.

Freedom cannot simply mean doing whatever strikes you at the moment; that way you’re a slave to any whim or passing fancy...

Real freedom involves control over your life as a whole, learning to make plans and promises and decisions, to take responsibility for your actions’ consequences. How is the child to learn if, like Peter Pan, he is ruled by the successive play of desires?

Viš erum öll margžęttar verur. Viš hin fulloršnu eigum okkar barnalegu augnablik, hvort sem žaš er aš detta inn ķ Eurovision, Guardians of the galaxy eša Hello kitty bśšina. En žroskinn er aš axla įbyrgš į eigin lķfi.

Bókin Why grow up, fęr mķn bestu mešmęli.

ķtarefni:

Vefsķša bókarinnar Why grow up - Susan Neiman

Susan Neiman ķ vištali viš kanadķska śtvarpiš 2016.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband