Leita Ý frÚttum mbl.is
Embla

BloggfŠrslur mßna­arins, jan˙ar 2011

Fyrirlestrar: Ussuriland - hin r˙ssneska Amazon

╔g vil vekja athygli ykkar ß opnum fyrirlestrum, annars vegar ß vegum Nßtt˙rufrŠ­ifÚlags ═slands og hins vegar ß vegum lÝffrŠ­istofnunar H═. NŠstkomandi mßnudag mun lÝffrŠ­ingurinn Jˇn Mßr Halldˇrsson, (hjß Fiskistofu) flytja erindi­

Ussuriland - hin r˙ssneska Amazon.

Erindi­ ver­ur flutt mßnudaginn 31. jan˙ar kl. 17:15 Ý stofu 132 Ý Ískju, Nßtt˙rufrŠ­ih˙si Hßskˇla ═slands.á A­gangur er ÷llum heimill og ˇkeypis. ┌r tilkynningu:

Ussuriland, hin r˙ssneska Amazon, eins og landk÷nnu­urinn Nikolai Przemwalski (1839-1888) kalla­i svŠ­i­ sunnan Amur-fljˇts og austan Ussuri-fljˇts. Nafngift svŠ­isins er n˙ ˇ­um a­ hverfa ˙r landafrŠ­ibˇkum en er ■ekkt Ý eldri bˇkum ß svi­i nßtt˙rufrŠ­i og me­al r˙ssneskra nßtt˙rufrŠ­inga. ┴ tÝmum kalda strÝ­sins var Ussuriland har­loka­ umheiminum vegna nßlŠg­ar vi­ herna­armannvirki rau­a hersins en eftir hrun SovÚtrÝkjanna hefur svŠ­i­ ßsamt ÷­rum nßtt˙ruperlum ■essa vÝ­lenda rÝkis opnast umheiminum. VÝsindamenn, fer­amenn og ■vÝ mi­ur vei­i■jˇfar hafa fengi­ tŠkifŠri ß a­ komast inn ß ■essi svŠ­i. ═ Ussurilandi mß sjß einstakan samruna fßnu og flˇru barrskˇga SÝberÝu og laufskˇga su­ur-AsÝu og er svŠ­i­ tegundaau­ugasta svŠ­i R˙sslands. Ussuriland er a­eins 0,9% af flatarmßli landsins en 24% spendřrategunda og 61% fuglategunda eiga heimkynni e­a dveljast ■ar Ý skamman tÝma vi­ votlendi, sjßvarstr÷ndina og Ý ■Úttum frumskˇgum Ussurilands. ┴ svŠ­inu er a­ finna m÷rg af fßgŠtustu hryggdřrum AsÝu t.d. Amur-hlÚbar­a og Ussuri-tÝgrisdřri­, en Ussuriland er sÝ­asta vÝgi ■essara stŠrstu n˙lifandi kattardřra. Auk ■ess er mikill ■Úttleiki annarra tegunda sem eru fßgŠtar annars sta­ar.
F÷studagsfyrirlestrar lÝffrŠ­istofnunar hßskˇlans eru einnig a­ fara Ý gang aftur eftir nokkura ßra hlÚ. Ůeir ver­a haldnir kl 12:30 Ý stofu 131 Ý Ískju, nßtt˙rufrŠ­ih˙si H═. Ůeir eru ÷llum opnir. Fyrstu fyrirlesararnir eru:
Ester Rut Unnsteinsdˇttir sem fjallar um svŠ­isnotkun hagam˙sa ß Kjalarnesi (4. feb.)
Kesara A. Jˇnsson sem fjallar um erf­amengi melgresis og skyldra tegunda (11. feb.)
Valger­ur AndrÚsdˇttir sem fjallar um mŠ­i og visnu veiruna (18. feb.)
Ůessir fyrirlestrar ver­a nßnar auglřstir sÝ­ar.

Spurning um vÝsindalega a­fer­

DŠmi 1.

Hßskˇli auglřsir eftir vÝsindamanni til starfa.

Nokkrir umsŠkjendur eru um st÷­una.

Einn ■eirra sřnir me­ yfirlřsingum sÝnum a­ hann skilur ekki e­li hinnar vÝsindalegu a­fer­ar, og hvernig ■ekking ver­ur til Ý vÝsindum. Hann tr˙ir ■vÝ a­ sk÷punarsinnar hafi eitthva­ til sÝns mßls.

Hßskˇlinn ßkve­ur a­ rß­a annan umsŠkjanda.

UmsŠkjandi me­ ranghugmyndir tilheyrir hˇpi sem hefur fjßrsterka bakhjarla ß einum vŠng stjˇrnmßlanna, og kŠrir ˙rskur­inn og fŠr bŠtur Ý gegnum dˇmsßtt.á

DŠmi 2.

FyrirtŠki auglřsir eftir bˇkhaldara.

Nokkrir umsŠkjendur eru um st÷­una.

Einn ■eirra sřnir me­ yfirlřsingum sÝnum a­ hann skilur ekki e­li bˇkhalds og almenns reiknishalds, og hvernig stemma ß af bˇkhald. Hann tr˙ir ■vÝ a­ anti-debit sinnar hafi eitthva­ til sÝns mßls, og vill ekki fŠra neitt Ý ■ann dßlk Ý bˇkhald fyrirtŠkisins.

FyrirtŠki­ ßkve­ur a­ rß­a annan umsŠkjanda.

UmsŠkjandi me­ ranghugmyndir tilheyrir hˇpi sem hefur fjßrsterka bakhjarla ß einum vŠng stjˇrnmßlanna, og kŠrir ˙rskur­inn og ...?

Ni­ursta­a

Ef um er a­ rŠ­a tr˙arlegar sko­anir - er lÝklegt a­ r÷kvÝsin ■urfi a­ vÝkja.

Ekki eru lÝkur ß a­ mßli­ fari ß Š­ra dˇmstig vegna ■ess a­ sßtt var ger­ milli Gaskells og Kentucky Hßskˇla. Ůa­ er mi­ur, ■vÝ n˙ munu fleiri sk÷punarsinnar og a­rir me­ ßlÝka ranghugmyndir geta sˇtt um st÷rf vi­ hßskˇla og ßtt von ß sŠmilegri sßttagrei­slu.

Nßnari umfj÷llun og heimildir:

Pharyngula Dawkins on Gaskell og Martin Gaskell was not expelled

NYTimes: Astronomer Sues the University of Kentucky, Claiming His Faith Cost Him a Job By MARK OPPENHEIMER Published: December 18, 2010

Pistil Gaskels MODERN ASTRONOMY, THE BIBLE, AND CREATION


mbl.is Sk÷punarsinni fŠr bŠtur
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

ËvÝsindaleg vinnubr÷g­

VÝsindamenn ■urfa a­ uppfylla nokkur skilyr­i til a­ rannsˇkn ■eirra geti talist ßrangursrÝk.

Ůa­ er mikilvŠgt a­:

setja fram skřra rannsˇknarspurningu,

leggja ni­ur fyrir sÚr hva­a ˙tkomur eru m÷gulegar og hva­a merkingu ■Šr hafa fyrir rannsˇknarspurninguna.

hanna tilraunina rÚtt t.d. skipa tilraunadřrum/sj˙klingum af handahˇfi Ý hˇpa,

beita vi­eigandi t÷lfrŠ­ia­fer­um og lei­rÚtta fyrir fj÷lda t÷lfrŠ­iprˇfa,

meta ni­urst÷­urnar Ý ljˇsi vi­tekinnar ■ekkingar.

Ëskrifa­a reglan er s˙ a­ vÝsindamenn sÚu vel a­ sÚr ß sÝnu frŠ­asvi­i, viti um a­rar rannsˇknir sem tekist hafa ß vi­ svipa­ar spurningar, tilgßtur sem settar hafa veri­ fram til a­ ˙tskřra ■a­ fyrirbŠri sem veri­ er a­ rannsaka, styrk og galla ■eirra a­fer­a sem beitt hefur veri­ nota­ar hafa veri­. Ůetta ß allt a­ koma fram Ý tilvÝsunum Ý eldri greinar Ý inngangi tÝmaritsgreinarinnar sem kynnir ni­urst÷­ur vi­komandi rannsˇknar.á Me­ ÷­rum or­um, vÝsindamenn eiga a­ temja sÚr frŠ­ileg og fagleg vinnubr÷g­.

Nřleg samantekt Karen A. Robinson and Dr. Steven N. Goodman Ý Annals of Internal Medicine gekk ˙t ß a­ meta hversu v÷ndu­ vinnubr÷g­ vÝsindamanna eru. Ůau sko­u­u tilvÝsanir ß milli greina um rannsˇknir ß tilteknum lyfjum. Ůau v÷ldu stˇrgreiningar (meta-analysis) - sem eru rannsˇknir sem draga saman ni­urst÷­ur nokkura eldri rannsˇkna og meta heildarßhrif einhvers ■ßttar (eins og lyfs X ß sj˙kdˇm Y). Ůau athugu­u hversu margar af rannsˇknum ß t.d. lyfi X vitnu­u Ý fyrri rannsˇknir ß lyfi X. Ůa­ gefur vÝsbendingu um hversu vel frŠ­imennirnir voru a­ sÚr ß sÝnu sÚrsvi­i.á

A­eins helmingur af ■essum lyfjaprˇfunum vitnu­u til eldri rannsˇkna, sem er ˇtr˙lega lßgt hlutfall. Spurning er hva­ sÚ ßstŠ­an, tr˙a vÝsindamennirnir ■vÝ a­ ■eirra rannsˇkn sÚ merkilegri en rannsˇknir allra annara, e­a eru ■eir svona lÚlegir frŠ­imenn, illa lesnir, e­a hreinlega ˇhei­arlegir?

Goodmann sag­i Ý vi­tali vi­ New York Times a­ ■etta getur hreinlega leitt til rangra ßlyktana:

If you are not citing the most similar studies, it is really hard to imagine that the evidence they provided played a role in the formulation of your hypothesis,

If the eighth study is positive, and the preceding seven were cold negative, is it proper to report that a treatment works? ...This may not be the fire, but itĺs a heck of a lot of smoke.

T÷lfrŠ­in kennir okkur nefnilega a­ ■a­ er alltaf m÷guleiki a­ fß jßkvŠ­a ni­urst÷­u ˙r rannsˇkn - bara vegna TILVILJUNAR (oftast er mi­a­ vi­ alfa = 0.05, sem ■ř­ir a­ 1 af hverjum 20 rannsˇknum lÝtur ˙t eins og jßkvŠ­, ■egar Ý raun var ■a­ bara hending a­ leik). Ůa­ dytti engum Ý hug a­ rß­a vÚlvirkja sem myndi slumpast ß a­ gera vi­ einn af hverjum 20 bÝlum, bara vegna tilviljunar. Ůess vegna skiptir mj÷g miklu mßli a­ vÝsindamenn setji sÝnar ni­urst÷­ur Ý stŠrra samhengi, taki hli­sjˇn af svipu­um e­a eins rannsˇknum ß sama vandamßli.

Skyldur vÝsindamanna eru a­ vinna sÝnar rannsˇknir af mestu og bestu kostgŠfni, og ■ar skiptir ekki minnstu frŠ­ileg vinnubr÷g­ (scholarship). Vi­ vÝsindamenn ■urfum a­ veita fÚl÷gum okkar a­hald, sem er kannski erfitt ß tÝmum ■egar mŠlistikumennirnir krefjast ■ess a­ vi­ birtum fleiri og ■ynnri greinar og ˙tskrifum BS nema me­ hra­i (ßn nokkurs tilkostna­ar).

═tarefni:

NYTimes Trial in a Vacuum: Study of Studies Shows Few Citations by GINA KOLATA Published: January 17, 2011

Karen A. Robinson, Steven N. Goodman, A Systematic Examination of the Citation of Prior Research in Reports of Randomized, Controlled Trials Annals of Internal Medicine January 3, 2011 vol. 154 no. 1 50-55á


Hugmyndir um klˇnun lo­fÝla

FrÚttabla­i­ birti stˇrkostlega frÚtt Ý gŠr um hugmyndir japanskra vÝsindamanna og samstarfsa­illa ■eirra um a­ vekja lo­fÝla upp frß dau­um, me­ klˇnun.

EndurlÝfga ˙tdau­a tegund
V═SINDI Japanskir vÝsindamenn Štla a­ freista ■ess a­ vekja lo­fÝla til lÝfsins ß nř, 65 milljˇnum ßra eftir a­ s˙ dřrategund lei­ undir lok.

VÝsindamennirnir Štla a­ hefjast handa strax ß ■essu ßri og stefna a­ ■vÝ a­ lj˙ka verkinu innan fimm e­a sex ßra.

Meiningin er a­ fß frumur ˙r hrŠi af lo­fÝl, sem fannst Ý SÝberÝu fyrir nokkrum ßrum og er geymt Ý rannsˇknarst÷­ Ý R˙sslandi. HrŠi­ er ˇvenju heillegt.

Ătlunin er a­ taka frumukjarna ˙r lo­fÝlnum, setja hann Ý kjarnalausa eggfrumu ˙r venjulegum fÝl og rŠkta ■annig fˇstur me­ erf­aefni lo­fÝls.- gb

VÝsir.is birti frÚttina lÝka undir sama titli, en lei­rÚtti sÝ­an hinn augljˇsa miskilning sÝ­degis. 65 milljˇn ßr ur­u a­ tÝu■˙sundum ßrum.

Villan er komin frß Yahoo-pistlah÷fundi (contributor, sem vir­ist vera vir­ulegt heiti ß bloggari), sem birti ˙tdrßtt ˙r japanskri AFP frÚttatilkynningu. Ůetta sřnir ■ann hvÝskurleik sem al■jˇ­legar frÚttastofur og minni spßmenn hÚr ß klakanum taka ■ßtt Ý. En ■egar alv÷runni/gamninu sleppir situr spurningin eftir...

er m÷gulegt a­ klˇna lo­fÝl?

Rannsˇknarhˇpurinn sem um rŠ­ir inniheldur m.a. r˙ssneska lo­fÝlasÚrfrŠ­inga. Lo­fÝlar dˇu ˙t fyrir um 10.000 ßrum, en m÷rg hrŠ hafa var­veist merkilega vel Ý sÝfrera SÝberÝu. Lykilmenn Ý hˇpnum eru tveir japanir, Akira Iritani vi­ Kyoto hßskˇla og Teruhiko Wakayama vi­ Riken stofnunina.

Wakayama vinnur vi­ a­ klˇna mřs. Klˇnun felur Ý sÚr a­ kjarni ˙r lÝkamsfrumu, t.d. v÷­va e­a j˙gri er settur inn Ý egg sem erf­aefni­ hefur veri­ fjarlŠgt ˙r. Wakayama og samstarfsmenn tˇku kjarna ˙r vef m˙sar sem haf­i legi­ Ý frosti (-20░) Ý 16 ßr, skutu honum inn Ý kjarnalaust egg. ┴ri­ 2008 birtu ■eir grein sem lřsti ■vÝ a­ e­lilegar mřs uxu ˙r slÝkum fˇstrum. Ůetta sřnir a­ a.m.k. 16 ßra gamlir kjarnar, geymdir vi­ bestu a­stŠ­ur, eru nŠgilega heillegir til a­ taka ■ßtt Ý ■roskun.

Iritani er kominn ß eftirlaun, en hefur einnig sřsla­ vi­ ŠxlunarlÝffrŠ­i og klˇnun m˙sa. Hann og fÚlagar birtu ßri­ 2009 grein Ý tÝmariti jap÷nsku vÝsindaakademÝunará ■ar sem ■eir lřstu hreinsun ß "heillegum" kjarna ˙r u.■.b. 15000 ßra g÷mlum lo­fÝl. Kjarnanum komu ■eir fyrir Ý kjarnlausri m˙safrumu, og s÷g­u hann a.m.k. ekki hafa rofna­ e­a aflagast. Hins vegar ger­ist ekker, lo­fÝlskjarninn skipti sÚr ekki Ý m˙sa-umfryminu (enda tŠplega vi­ ■vÝ a­ b˙ast - prˇtÝn m˙sarinnar hafa tŠplega passa­ vi­ kjarna lo­fÝlsins).

FÚlagarnir forvitnu Ý morgun˙tvarpi Rßsar tv÷, Gu­mundur Pßlsson og Freyr Eyjˇlfsson, pl÷tu­u mig Ý vi­tal um ■etta mßl Ý morgun. Ëtr˙legt nokk, a.m.k. einn af nemendunum Ý ■roskunarfrŠ­i var vakna­ur ■arna rÚtt r˙mlega 7.

Fr˙in brřndi fyrir mÚr a­ vera ekki of neikvŠ­ur Ý ˙tvarpinu (brß­nau­synlegt rß­!) en Úg get ekki meti­ mßli­ ÷­ru vÝsi en a­ hŠpi­ sÚ a­ hŠgt ver­i a­ klˇna lo­fÝl. ┴stŠ­urnar eru, i) klˇnun krefst mj÷g margra eggja og sta­g÷ngu-mŠ­ra (■˙sundir eggja og kannski hundru­ir fÝlak˙a), ii) prˇtÝnin Ý lo­fÝlskjarnanum er lÝklega skemmd ef ekki ˇnřt, iii) erf­aefni­ Ý lo­fÝlskjarnanum er ÷rugglega broti­ upp og e.t.v. einnig st÷kkbreytt. Sannarlega vŠri mikilfenglegt a­ sjß lo­fÝl r÷lta ni­ur Skˇlav÷r­ustÝg, en bÚvÝtans ˇvissu■Šttirnir benda til a­ ■a­ sÚ ˇlÝklegur m÷guleiki.

═tarefni:

Kato H, o.fl. Recovery of cell nuclei from 15,000 years old mammoth tissues and its injection into mouse enucleated matured oocytes. Proc Jpn Acad Ser B Phys Biol Sci. 2009;85(7):240-7.

Wakayama S, o.fl.áProduction of healthy cloned mice from bodies frozen at -20 degrees C for 16 years. Proc Natl Acad Sci U S A. 2008 Nov 11;105(45):17318-22. Epub 2008 Nov 3.

Skyldur pistill:

Barbapabbi mun ekki bjarga lÝfinu ß j÷r­inni


┴gengar framandi lÝfverur eru umhverfisvandamßl

Eftirfarandi grein birtist Ý frÚttabla­i dagsins (20. jan˙ar 2011) og ß visir.is.

VistfrŠ­ifÚlag ═slands vill koma eftirfarandi ß framfŠri vegna ummŠla talsmanna gar­yrkju og skˇgrŠktar um dr÷g a­ frumvarpi um breytingu ß l÷gum um nßtt˙ruvernd, sem birst hafa Ý FrÚttabla­inu undanfarna daga:

١tt alltaf megi finna skiptar sko­anir me­al vÝsindamanna, mß fullyr­a a­ me­al vistfrŠ­inga hÚrlendis sem erlendis er ■a­ vi­horf rÝkjandi a­ ˙tbrei­sla ßgengra framandi lÝfvera geti haft mj÷g rˇttŠkar lÝffrŠ­ilegar aflei­ingar. Ůessi skilningur er alls ekki bundinn vi­ ■r÷ngan hˇp vÝsindamanna heldur er hann almennt vi­urkenndur Ý samskiptum rÝkja ß al■jˇ­avettvangi. Ůar rÝkir sßtt og samsta­a um ■ß alvarlegu ˇgn sem ste­jar a­ nßtt˙rulegum vistkerfum vegna ßgengra framandi lÝfvera. Er h˙n til komin af slŠmri reynslu ■jˇ­a heims og endurspeglast me­al annars Ý fj÷lda al■jˇ­legra samninga sem ═sland er a­ili a­ og hafa ■a­ a­ markmi­i a­ draga ˙r neikvŠ­um ßhrifum manna ß nßtt˙ru jar­ar. Mß nefna Samninginn um lÝffrŠ­ilega fj÷lbreytni, Bernarsamninginn, Ramsarsamninginn, hafrÚttarsamning Sameinu­u ■jˇ­anna og al■jˇ­asamning um pl÷ntuvernd.

┴gengar framandi tegundir eru taldar me­al helstu ˇgna nßtt˙rulegra vistkerfa. Kemur ■etta skřrt fram Ý Ů˙saldarskřrslu Sameinu­u ■jˇ­anna (Millenium Ecosystem Assessment), ßlyktun nefndar Al■jˇ­anßtt˙ruverndarrß­sins (IUCN) um tegundir Ý ˙trřmingarhŠttu og me­ greiningum ß vßlistum mismunandi landa. Ůß valda ßgengar framandi lÝfverur grÝ­arlegu fjßrhagslegu tjˇni um allan heim en ߊtla­ hefur veri­ a­ ■a­ nemi meira en 5% af vergri heimsframlei­slu. Til samanbur­ar l÷g­u rÝki OECD a­ jafna­i 6,2% af vergri landsframlei­slu til menntamßla (÷ll skˇlastig) ßri­ 2007. Ůß bendir allt til ■ess a­ vandamßl Ý tengslum vi­ ßgengar framandi tegundir eigi eftir a­ aukast ß heimsvÝsu ß nŠstu ßrum. Til a­ spyrna gegn ■essari ■rˇun hafa margar ■jˇ­ir sett sÚrst÷k l÷g e­a lagagreinar um framandi tegundir og reynt a­ takmarka innflutning ■eirra. Er ■etta gert af illri nau­syn, ekki til a­ leggja stein Ý g÷tu hagsmunaa­ila.

═ vÝsindasamfÚlaginu er almenn sßtt um ■a­ hva­a tegundir teljist framandi. Sta­festingu ß ■vÝ mß m.a. sjß Ý efnislega samhljˇ­andi skilgreiningum ß framandi lÝfverum Ý lÝffrŠ­ilegum or­abˇkum, al■jˇ­legum samningum og samvinnuverkefnum, ritrřndum vÝsindagreinum, frŠ­ibˇkum um ßgengar framandi lÝfverur og l÷ggj÷f fj÷lda landa. ═ ■essu sambandi er bent ß ˙ttekt Falk-Petersen o.fl. sem birtist Ý tÝmaritinu "Biological Invasions" ßri­ 2006 og samantekt ß al■jˇ­legum samningum og l÷gum sem sjß mß ß heimasÝ­u NOBANIS verkefnisins um framandi og ßgengar tegundir Ý Nor­ur- og Mi­-Evrˇpu, www.nobanis.org. ═sland er ■ßtttakandi Ý ■vÝ verkefni.

SamkvŠmt skilgreiningu er lÝfvera framandi ef menn hafa flutt hana viljandi e­a ˇviljandi ˙t fyrir sitt nßtt˙rulega ˙tbrei­slusvŠ­i, ■.e. ˙t fyrir ■a­ svŠ­i sem lÝfveran gŠti numi­ ß nßtt˙rulegan hßtt ßn tilstilli manna, ˇhß­ ■vÝ hvenŠr ■a­ ger­ist. Reynslan hefur sřnt a­ um 10% framandi tegunda sem nß fˇtfestu Ý nßtt˙rulegu umhverfi ver­a ßgengar, ■.e.a.s. rřra lÝffrŠ­ilega fj÷lbreytni, valda efnahagslegu e­a umhverfislegu tjˇni e­a ver­a ska­legar heilsufari manna. Ůa­ er hins vegar tvennt sem gerir ßgengar tegundir sÚrlega erfi­ar vi­fangs. ═ fyrsta lagi getur reynst mj÷g erfitt a­ sjß fyrir hva­a tegundir ver­i ßgengar ■ar sem tegundir haga sÚr oft allt ÷­ruvÝsi ß nřjum sta­ en ■Šr gera Ý sÝnum nßtt˙rulegu heimkynnum. Heg­un tegundar ß ÷­rum svŠ­um ■ar sem h˙n telst framandi veitir ■ˇ vÝsbendingu um hvort h˙n ver­i ßgeng. ═ ÷­ru lagi getur reynst mj÷g erfitt og kostna­arsamt a­ losna vi­ ßgenga tegund ef be­i­ er me­ a­ger­ir gegn henni ■ar til h˙n er or­in ˙tbreidd og ekki fer milli mßla a­ h˙n valdi tjˇni. Fj÷lm÷rg vel ranns÷ku­ dŠmi eru um mj÷g alvarlegar og ˇafturkrŠfar neikvŠ­ar aflei­ingar ßgengra tegunda. Ůetta eru ßstŠ­ur ■eirrar varkßrni sem bo­u­ er gagnvart framandi tegundum Ý al■jˇ­asamningum og regluverki.

Vi­ endursko­un Ýslenskra laga um nßtt˙ruvernd ver­ur a­ teljast e­lilegt a­ samrŠma skilgreiningar vi­ ■ß al■jˇ­asamninga sem ═sland er a­ili a­ og taka mi­ af reynslu annarra ■jˇ­a var­andi framandi lÝfverur. Ůess skal ■ˇ geti­ a­ Ý ■eim dr÷gum sem n˙ eru til sko­unar er alls ekki teki­ fyrir allan innflutning framandi tegunda. Ver­i dr÷gin a­ l÷gum ver­a ˙tb˙nir listar yfir tegundir sem ekki ■arf a­ fß leyfi fyrir innflutningi e­a dreifingu ß. Ůar sem ■÷rf er ß ßhŠttumati ver­ur innflutningur e­a dreifing vŠntanlega leyf­ ef litlar lÝkur eru taldar ß a­ vi­komandi tegund ver­i ßgeng. ŮŠr fyrirbyggjandi a­ger­ir sem finna mß Ý n˙verandi dr÷gum a­ frumvarpi um breytingu ß l÷gum um nßtt˙ruvernd munu a­ ßliti VistfrŠ­ifÚlagsins draga verulega ˙r ■eirri ßhŠttu sem fylgir innflutningi og dreifingu framandi lÝfvera, Ýslenskri nßtt˙ru og skattborgurum Ý hag.
á

Stjˇrn VistfrŠ­ifÚlags ═slands:
Ingibj÷rg Svala Jˇnsdˇttir
GÝsli Mßr GÝslason
Gu­r˙n Lßra Pßlsdˇttir
LÝsa Anne Libungan
Tˇmas GrÚtar Gunnarsson

Starfshˇpur VistfrŠ­ifÚlagsins um ßgengar tegundir:
Menja von Schmalensee
KristÝn Svavarsdˇttir
┴sa L. Aradˇttir
Gu­mundur Ingi Gu­brandsson
HafdÝs Hanna Ăgisdˇttir
Ragnhildur Sigur­ardˇttir
Rannveig Magn˙sdˇttir
Rˇbert A. Stefßnsson
١ra Ellen ١rhallsdˇttir

╔g fÚkk reyndar ekki leyfi til a­ eftirprenta greinina, en ■ykir ˇlÝklegt a­ hreyft ver­i mˇtmŠlum.


Arfleif­ Darwins: ritdˇmar

Fyrstu tveir ritdˇmar um Arfleif­ Darwins birtust ß undangengnum vikum. Annar ■eirra rita­i Brynjˇlfur ١r Gu­mundsson ß mi­junni (23. des. 2010), og hinn var Ý BŠndabla­inu (1. tbl. 2011, bls. 24) - sem er a­gengilegt ß vefnum (h÷fundur ritdˇms er JVJ).

Lokaor­ ritdˇms bŠndabla­isins:

┴stŠ­a er til a­ hvetja allt ßhugafˇlk um ■rˇun liffrŠ­ilegs fj÷lbreytileika til a­ kynna sÚr vel efni ■essarar bˇkar. H˙n sřnir vel a­ kenningar Darwins hafa sta­ist tÝmans t÷nn og eru grundv÷llur hugmynda Ý nßtt˙ruvÝsindum. HÚr er komi­ ßkaflega vanda­ verk sem ß nŠstu ßrum hlřtur a­ ver­a grundvallarrit Ý ■essum efnum fyrir Ýslenska lesendur.

Brynjˇlfur segir ß Mi­junni:

Gu­mundur Eggertsson skrifar svo dŠmi sÚ teki­ ßgŠta grein um uppruna lÝfs og rekur ■ar řmsar kenningar sem hafa veri­ settar fram Ý ■ß veru, sumar sem hafa veri­ slegnar af og a­rar sem m÷nnum finnst enn koma til greina. Sennilega eru fßir ef nokkrir betur til ■ess fallnir en Gu­mundur sem sendi einmitt fyrir fßeinum ßrum frß sÚr ■ß mj÷g svo ßgŠtu bˇkáLeitin a­ uppruna lÝfs.

Steindˇr J. Erlingsson skrifar um hvernig ■rˇunarkenningunni var teki­ ß ═slandi Ý fyrstu. Ůar er me­al annars a­ finna ■ennan gullmola Ý samantekt ■ar sem hann fjallar um hvernig Ůorvaldur Thoroddsen sneri frß stu­ningi vi­ ■rˇunarkenninguna: äŮegar horft er til baka ß hin sn÷ggu og algeru umskipti Ý heimspekilegri afst÷­u Ůorvalds til nßtt˙runnar, er freistandi a­ ßlykta a­ hann hljˇti a­ hafa or­i­ ge­veikur.ô Steindˇr lřsir ■vÝ reyndar yfir strax Ý nŠstu setningu a­ ■etta sÚ a­ ÷llum lÝkindum ekki raunin heldur megi rekja breytinguna til ■rˇana Ý e­lisfrŠ­i, auk ■ess sem ˇtÝmabŠrt andlßt dˇttur Ůorvalds kann ■ar a­ hafa haft ßhrif. Er ■essi ritger­ nokku­ ßhugaver­ lesning um mˇtt÷kur ■rˇunarkenningarinnar hÚrna og af hverju afsta­a manna kann a­ hafa stjˇrnast.

Fleiri greinar mŠtti a­ ˇsekju nefna ■ˇ ■a­ ver­i ekki gert hÚr a­ svo st÷ddu.

All nokku­ er af skřringarmyndum Ý bˇkinni og er ■a­ gott ■vÝ ß k÷flum mega lesendur hafa sig vi­ til a­ fylgja ■rŠ­i ■ˇ bˇkin sÚ vissulega Štlu­ ßhugas÷mum almenningi. Ůetta er kannski ekki mj÷g hentug lesning fyrir sˇlarstr÷ndina en ßhugaver­ bˇk fyrir ■ß sem vilja kynna sÚr efni­ nßnar og gott framtak a­ leggja fram svona greinasafn sem hvort tveggja heldur arfleif­ Darwins ß lofti og skřrir hana um lei­. Greinarnar eru sem fyrr segir fj÷lbreyttar og ■ˇ vi­b˙i­ sÚ a­ ■Šr geti vaki­ misjafnlega mikinn ßhuga hjß hverjum og einum gefa ■Šr ßgŠtis vÝsbendingu um fj÷lbreytileikann Ý ■essum efnum.

A­ lokum mß svo geta ■ess a­ kßpuh÷nnun Bjarna Helgasonar[tengill AP] er afar vel heppnu­.

┴hugas÷mum er bent ß a­ nokkrir af kaflah÷fundum munu taka ■ßtt Ý nßmskei­i ß vegum Endurmenntunar H═, ■ar sem fari­ ver­ur Ý valda kafla Ý bˇkinni og rŠtt um Charles R. Darwin og ■rˇunarkenninguna Ý vÝ­u samhengi.

Ritdˇmur BŠndabla­sins er einnig a­gengilegur ß pdf-formi ß vefsÝ­u Steindˇrs J. Erlingssonar. Ůar misritu­ust reyndar n÷fn tveggja kaflah÷funda, "Steindˇr J. EirÝksson" ß a­ vera Steindˇr J. Erlingsson, "Agnar Pßlsson" ß a­ vera Arnar Pßlsson.


Nřju f÷tin hßskˇlans

═ tilefni hundra­ ßra afmŠlis Hßskˇla ═slands ver­ur miki­ um dřr­ir ß ■essu ßri. Heilmikil dagskrß var sett saman, nˇbelsver­launahafar og heimsfrŠgir gestir koma og halda fyrirlestra, opnir dagar ver­a ß ÷llum svi­um, fuglasko­unarfer­ir, sřningar, rß­stefnur, fundir, fyrirlestrar, sprengingar og blˇ­■rřstingsmŠlingar svo einhver dŠmi sÚu tekin.

Me­al annars mun Kßri Stefßnsson, forstjˇri ═slenskrar Erf­agreiningar (˙tgßfu 2) halda fyrirlestur um mannerf­afrŠ­i (laugardaginn 15.jan˙ar 2011 kl 15:00), sjˇnvarpsma­urinn kunni David Suzuki heldur fyrirlestur 4. aprÝl um ÷fl nßtt˙runnar og Elizabeth Blackburn, sem fÚkk nˇbelsver­laun ßsamt samstarfsm÷nnum sÝnum Carol Greider og Jack Szostak fyrir a­ uppg÷tva ensÝm-RNA-flˇka sem verndar litningaenda, heldur fyrirlesturinn Telomerar og Telomerasar: Hvernig hafa ■eir ßhrif ß heilsu manna og sj˙kdˇma? 21. maÝ.

Titill erindis Kßra er h÷nnun manns ľ hvernig ma­urinn skapast af samspili erf­a og umhverfis. MÚr finnst seinnihluti nafns fyrirlestursins betri en sß fyrri, vegna ■ess a­ samspil erf­a, umhverfis og tilviljunar skipta mestu um eiginleika og afdrif lÝfvera. Sumir eiginleikar eru me­ hßtt arfgengi en a­rir lßgt, a­rir rß­ast af umhverfi e­a hreinni tilviljun. Ungt fˇlk skilgreinir sig gjarnan ˙t frß tˇnlist, ■a­ er lÝklegra a­ ungur n˙tÝma piltur hallist a­ rÝmum Erps e­a Eminems en jafnaldri hans frß mi­ri sÝ­ustu ÷ld var­ lÝklega a­ skilgreina sig sem Elvismann e­a Ëlafs Gauks. ═ ÷­rum tilfellum er ■a­ alger tilviljun hva­ fˇlk hlustar ß, heyrir Ý the Triffids Ý kvikmynd e­a Grieg hjß rakaranum.

Vissulega hafa erf­a■Šttir ßhrif, en byltingin Ý mannerf­afrŠ­i ß sÝ­asta ßratug sta­festir ■a­ sem ■rˇunarfrŠ­in og erf­afrŠ­ingar vissu, a­ flestar st÷kkbreytingar hafa vŠg ßhrif. Brˇ­urpartur ■eirra gena sem fundist hefur ß ■essari gull÷ld mannerf­afrŠ­innar hefur lÝtil ßhrif, eykur lÝkurnar um sj˙kdˇm kannski um nokkra tugi prˇsenta. ═E, ßsamt Broad Institute og Wellcome Trust hafa leitt ■essa byltingu Ý mannerf­afrŠ­i, og saman hafa ■essir a­illar fundi­ flest af ■eim mannagenum sem skilgreind hafa veri­ ß sÝ­ustu 5 ßrum.

Helsta framlag Decode (geymum umrŠ­una um kostna­) er samt ekki Ý fj÷lda gena, heldur Ý genakortinu og Ý byltingakenndri a­fer­ til a­ rß­a Ý uppruna st÷kkbreytinga. Ůa­ er, ■eir ■rˇu­u a­fer­ til a­ finna ˙t hvort a­ tiltekin st÷kkbreyting sem situr ß ßkve­num litningab˙ti kom frß f÷­ur e­a mˇ­ur, ßn ■ess a­ sko­a arfger­ foreldranna. Ůetta nřtist me­al annars til ■ess a­ kortleggja erf­a■Štti sem hafa mismunandi ßhrif, eftir ■vÝ hvort ■eir koma frß mˇ­ur e­a f÷­ur. Foreldram÷rkun er ■ekkt Ý nokkrum tilfellum og tilraunalÝfverum en Augustine Kong og fÚlagar hjß ═E fundu lei­ til a­ skima fyrir slÝkum ßhrifum Ý ÷llu erf­amenginu.

N˙ er ═E a­ ra­greina erf­amengi nokkur ■˙sund Ýslendinga og stefnir ß a­ sam■Štt ■Šr upplřsingar g÷gnum um erf­asamsetningu 40000 einstaklinga og ŠttatrÚ ■eirra. Ůetta er hluti af nŠsta skrefi Ý erf­afrŠ­i, ■egar heil erf­amengi ver­a ra­greind og ranns÷ku­ (e.t.v. ß nokkrum d÷gum). Ůß er mj÷g, mj÷g mikilvŠgt a­ ßtta sig ß ■vÝ a­ genin hafa lÝtil ßhrif og a­ enginn er "dŠmdur til hjartaßfalls" vi­ ■a­ a­ vera arfhreinn um einn ßkve­inn basa ß litningi 9.

Nřju f÷tin hßskˇlansá

Ůegar dr÷g a­ afmŠlisßrinu voru kynnt starfsfˇlki H═ var l÷g­ ßhersla ß tvennt. Alla venjulega starfsemi sem fram fer innan skˇlans skal klŠ­a Ý afmŠlisf÷t. Venjulegur f÷studagsfyrirlestur LÝffrŠ­istofnunar ver­ur fyrirlestur Ý tilefni afmŠlisßrs H═. Hßskˇlinn hefur undanfarin ßr lagt auka fÚ Ý sjˇ­, til a­ geta sta­i­ fyrir afmŠlisdagskrß - vegna ■ess a­ rÝki­ gefur ekkert til skˇlans a­ ■essu tilefni. ═ sta­inn er fjßrveiting til H═ (eins og annara hßskˇla) skorin ni­ur, um 15-25% ß nŠstu ■remur ßrum. Hßskˇlarektor kynnir nřja stefnu, me­ glŠsilegum markmi­um og glansandi yfirsřn - fjßrsjˇ­ til framtÝ­ar. Tala­ er um ■a­ langtÝmamarkmi­ a­ koma H═ ß lista yfir 100 bestu hßskˇla heims, sem er svona ßlÝka raunhŠft og plan Ýsfirskra heimsvaldasinna a­ nß v÷ldum Ý BandarÝkjunum og leggja undir sig sˇlina. Ůessi nřja stefna er ekkert nema glansmynd, svipu­ ■vÝ ˙ttektum menntamßlarß­aneytisins ß fjßrmagni til rannsˇkn og ■rˇunarstarfs hÚrlendis.

Ůa­ var rŠtt ß kaffistofunni Ý gŠr a­ menntamßlarß­aneyti­ hafi tvÝtali­ fjßrmagn til rannsˇkna Ý samantektum um nřsk÷pun og rannsˇknir ß ═slandi. Ůeir telja krˇnur sem RannÝs ˙tdeilir Ý rannsˇknaverkefni og sÝ­an aftur ■Šr krˇnur sem H═, MatÝs e­a HR fß til rannsˇkna (frß RannÝs). A­ auki hafa ■eir til margra ßra tali­ Hafrannsˇknarstofnun me­ og allan fjßraustur ═E (sem Ýslenskir tˇmstundafjßrfestar borgu­u gl÷­u ge­i).

┌tlit en ekki innihald var uppskrift af hruni bankanna. Kannski erum vi­ Ýslendingar e­a mannfˇlk yfir h÷fu­ svo grunnhyggin a­ glepjast af skrumi og skřjaborgum en lßtu hjß lÝ­ast a­ meta efnislegt innihald. Ůessi pistill ■rˇa­ist ÷­ruvÝsi en upp var lagt me­. N˙ er Úg kominn Ý ■unglyndi yfir Ýslenskum sřndarveruleika og snř mÚr a­ skemmtilegri hlutum, breytileika Ý stjˇrnr÷­um.


Hva­ Ý skollans nafni er tegund?

Til a­ geta vernda­ lÝffrŠ­ilega fj÷lbreytni ■urfum vi­ a­ skilja ÷flin sem mˇta hann. Ůetta er inntaki­ Ý samtali PÚturs Halldˇrssonar og Bjarna Kr. Kristjßnssonar Ý Tilraunaglasinu f÷studaginn 7. jan˙ar 2011.

Bjarni fjallar um skilgreiningar ß tegundum, fj÷lbreytileika Ý vistkerfum og verndun. Bjarni er einn af ritstjˇrum bˇkarinnar Arfleif­ Darwins, sem ÷rlÝti­ hefur veri­ fjalla­ um ß ■essu bloggi.

Nokkrir af h÷fundum kafla Ý bˇkinni munu taka ■ßtt Ý nßmskei­i ß vegum Endurmenntunar H═, ■ar sem fari­ ver­ur Ý valda kafla Ý bˇkinni og rŠtt um Charles R. Darwin og ■rˇunarkenninguna Ý vÝ­u samhengi.


RNA skßk

Kjarnsřrurnar DNA og RNA eru me­ ˇtr˙legustu sameindum veraldar. DNA er ÷rmjˇr ■rß­ur bygg­ur ˙r tveimur sameindum sem tvinnast saman og parast me­ efnahˇpum (b÷sum). Ůa­ er DNA er tvÝ■ßtta. ═ erf­amengi okkar eru 24 (25 Ý k÷rlum) mismunandi litningar, 22 A-litningar, kynlitningarnir X og Y og litnis÷rverpi Ý frumulÝffŠri sem kallast hvatberi.

RNA er mynda­ eftir DNA Ý ferli sem kallast umritun. RNA sameindir geta řmist ■jˇna­ sem mˇt fyrir prˇtÝnmyndum (■a­ eru mRNA sameindir: m-i­ stendur fyrir enska or­i­ messenger) e­a starfa­ sjßlfar.

RNA sameindir eru ein■ßtta og mynda ■vÝ ekki einfaldan ■rß­ heldur krullast ■Šr um sjßlfan sig, ß ˇfyrirsjßanlegan hßtt. Ůegar sameindir heg­a sÚr ß ■ann hßtt komum vi­ a­ takm÷rkunum stŠr­frŠ­i og t÷lvunarfrŠ­i - ■vÝ m÷guleikarnir ß samsetningum ver­a stjarnfrŠ­ilega margir. Svona dßlÝti­ eins og Ý skßk.

EteRNA (eterna.cmu.edu/content/EteRNA) er nřtt forrit sem gerir annars dagfarspr˙­u fˇlki a­ framkvŠma tilraunir ß RNA byggingu. Me­ ■vÝ a­ para saman basa, setja saman lykkur og a­ endingu nřjar sameindir. Forriti­ er nokkurskonar leikur, ■ar sem ma­ur lŠrir ß grunnatri­i Ý byggingu RNA sameinda, og fŠr a­ byggja sameindir frß grunni (Ý t÷lvu au­vita­). Ůeir krydda Švintřri­ me­ ■vÝ a­ efna til samkeppni, ■ar sem sß sem bjˇ til st÷­ugustu sameindina ■ß vikuna fŠr hana framleidda og prˇfa­a ß tilraunastofunni.

TRNAMynd af wikimedia commons - tRNA sameind.

Ef einhver me­ gu­legar tilhneygingar langar til a­ b˙a til lÝfverur, ■ß er RNA gˇ­ byrjun*. ŮrˇunarfrŠ­ingar og sameindalÝffrŠ­ingar fŠr­u Ý lok sÝ­ustu aldar r÷k fyrir ■vÝ a­ snemma Ý s÷gu lÝfsins ß j÷r­inni hafi RNA veri­ grundvallasameind ■ar sem RNA getur bŠ­i veri­ erf­aefni og lÝfhvati. Ůa­ var tala­ um RNA ver÷ldina sem rann sitt skei­. En Ý raun fˇr RNA aldrei neitt, ■a­ er grundv÷llur Ý m÷rgum kerfum frumunnar, tRNA og rRNA eru hluti af prˇtÝnmyndunarkerfinu, vi­hald litningaenda krefst RNA sameinda og mRNA verkun og styrk er střrt a­ miklu leyti af RNA sameindum (snRNA, miRNA, piwiRNA og lincRNA).

═tarefni:

RNA Game Lets Players Help Find a Biological Prize, John Markow, NY Times 10. jan˙ar 2011.

*Vill taka fram a­ ■etta er grÝn, ■a­ eru engin ■÷rf fyrir a­ vÝsa til yfirnßtt˙rulegra skřringa ß tilur­, eiginleikum e­a fj÷lbreytileika lÝfvera.


MÚr er ekki sama...

Byltingakenndar ßlyktanir krefjast stˇrkostlegra gagna.

Grein sem mun fljˇtlega birtast Ý The Journal of Personality and Social Psychology ßlyktar a­ fˇlk geti spß­ fyrir um framtÝ­ina. Ni­urst÷­urnar er fengnar ˙r prˇfunum ß 1000 manns og vir­ast benda til ■ess a­ fˇlk geti spß­ fyrir um handahˇfskennda atbur­i e­a atbur­i sem muni gerast Ý framtÝ­inni.

╔g hef ekki sÚ­ greinina e­a prˇfin sem framkvŠmd voru, og treysti ß umfj÷llun NYTimes (Journalĺs Paper on ESP Expected to Prompt Outrage).

The paper describes nine unusual lab experiments performed over the past decade by its author, Daryl J. Bem, an emeritus professor at Cornell, testing the ability of college students to accurately sense random events, like whether a computer program will flash a photograph on the left or right side of its screen. The studies include more than 1,000 subjects.

Some scientists say the report deserves to be published, in the name of open inquiry; others insist that its acceptance only accentuates fundamental flaws in the evaluation and peer review of research in the social sciences.

ôItĺs craziness, pure craziness. I canĺt believe a major journal is allowing this work in,ö Ray Hyman, an emeritus professor of psychology at the University Oregon and longtime critic of ESP research, said. ôI think itĺs just an embarrassment for the entire field.ö

The editor of the journal, Charles Judd, a psychologist at the University of Colorado, said the paper went through the journalĺs regular review process. ôFour reviewers made comments on the manuscript,ö he said, ôand these are very trusted people.ö

All four decided that the paper met the journalĺs editorial standards, Dr. Judd added, even though ôthere was no mechanism by which we could understand the results.ö

But many experts say that is precisely the problem. Claims that defy almost every law of science are by definition extraordinary and thus require extraordinary evidence. Neglecting to take this into account Ś as conventional social science analyses do Ś makes many findings look far more significant than they really are, these experts say.

MÚr finnst samt e­lilegt a­ svona byltingakennd ni­ursta­a sÚ studd af frekari g÷gnum, en ekki bara rannsˇknum eins manns. Ůa­ Štti a­ vera nŠgilega au­velt a­ endurtaka tilraunirnar og sannreyna ■Šr frekar. Ůa­ er mj÷g algengt a­ lÝffrŠ­ingar sÚu be­nir um a­ gera auka-tilraunir, e­a endurtaka ßkve­nar tilraunir ef yfirlesarar eru ekki sßttir.


NŠsta sÝ­a

Höfundur

Arnar Pálsson
Arnar Pálsson

Erfðafræðingur

Okt. 2014
S M Ů M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.