Leita ķ fréttum mbl.is

Mun norskt genaregn eyšileggja ķslenska laxinn?

Mun norskt genaregn eyšileggja ķslenska laxinn?

Greinin var birt ķ Fréttablašinu og į vefnum visir.is.

Ķ fyrra voru framleidd um 8.000 tonn af eldislaxi hérlendis. Hugmyndir eru um margfalda framleišsluaukningu, ķ 60.000 til 90.000 tonn į įri. Til samanburšar er um helmingur eldislax į heimsvķsu (um 1,3 milljónir tonna) framleiddur į hverju įri ķ Noregi. Ešlilegt er aš horfa til reynslu Noršmanna og kanna hvort og hvernig byggja mį upp laxeldi hérlendis, žvķ fjįrhagslegur įvinningur viršist umtalsveršur. Ég tel mikilvęgt aš skoša einnig umhverfisįhrif eldis. Noršmenn komust fljótt aš žvķ aš laxeldi hefur neikvęš umhverfisįhrif, og ber žar helst aš nefna mengun umhverfis, laxalśs og erfšamengun. Hiš sķšastnefnda er til umręšu hér. Villtum laxastofnum hefur hnignaš į sķšustu öld, vegna įhrifa ofangreindra žįtta og annarra. Töluvert hefur įunnist ķ aš draga śr įhrifum sumra žessara žįtta, en erfšamengun er mun erfišari višfangs.

Norskur eldislax er ręktašur stofn, meš ašra erfšasamsetningu en villtur lax. Meš kynbótum ķ fjölda kynslóša var vališ fyrir eiginleikum sem gera hann heppilegan ķ eldi, t.d. stęrš, kynžroska og vaxtarhraša. Į Ķslandi hófust kynbętur į laxi į sķšustu öld, en žeim var hętt žegar ljóst var aš norski laxinn óx mun hrašar og betur. Allur eldislax hérlendis er norskur aš uppruna.

Kynbętur breyta erfšasamsetningu tegunda. Įkvešin gen, sem eru fįtķš ķ villtum laxi, jukust ķ tķšni viš ręktun eldislaxins. Žvķ er hann erfšafręšilega frįbrugšinn villtum stofnum ķ Noregi og į Ķslandi. Norskir erfšafręšingar skošušu ķ fyrra erfšabreytileika ķ 4.500 genum ķ villtum laxi og eldislaxi. Śt frį žessum upplżsingum mįtu žeir erfšamengun ķ villtum stofnum. Rannsóknin nįši til rśmlega 20.000 fiska ķ 125 įm, frį Sušur-Noregi til Finnmerkur. Žeir fundu įkvešnar erfšasamsętur sem einkenna eldislax og athugušu hvort žęr mętti finna ķ villtum laxastofnum og hversu algengar žęr vęru. Žannig var hęgt aš meta erfšablöndun ķ hverjum villtum stofni, į skalanum 0 til 100 prósent.

Nišurstöšurnar eru skżrar. Einungis žrišjungur stofnanna (44 af 125) var laus viš erfšamengun. Annar žrišjungur stofnanna (41) bar vęg merki erfšablöndunar, ž.e. innan viš 4% erfšamengun, og žrišji parturinn (40) sżndi mikla erfšablöndun (ž.e. yfir 4%).

Slįandi er aš 31 stofn var meš 10% erfšamengun eša meiri. Flestir mengušustu stofnanir voru į vesturströndinni žar sem flestar fiskeldisstöšvar eru. Mikiš mengašir stofnar fundust einnig syšst og nyrst ķ Noregi. Vķsindamennirnir reyndu ekki aš meta įhrif erfšamengunar į lķfvęnleika stofnanna, en ašrar rannsóknir benda til žess aš žau séu neikvęš. Įstęšan er sś aš villtir stofnar sżna marghįttaša ašlögun aš umhverfi sķnu, ķ tilfelli laxa bęši aš ferskvatni og sjógöngu. Eldisdżr eru valin fyrir įkvešna eiginleika, og višbśiš aš žau standi sig illa ķ villtri nįttśru (hvernig spjara alisvķn sig ķ Heišmörk?). Eldislaxar hafa minni hęfni ķ straumvatni eša sjógöngu. Sama mį segja um afkvęmi sem žeir eignast meš villtum fiski.

Erfšamengun byggist į genaflęši į milli hópa. Genaflęši er ešlilegur hluti af stofnerfšafręši villtra tegunda, en žegar genaflęši er frį ręktušu afbrigši ķ villta tegund er hętta į feršum. Hęttan er sérstaklega mikil žegar ręktaši stofninn er miklu stęrri en sį villti. Žaš er einmitt tilfelliš ķ Noregi. Žar er um 2.000 sinnum meira af laxi ķ eldisstöšvum en ķ villtum įm. Žótt ólķklegt sé aš eldisfiskur sleppi, eru stöšvarnar žaš margar aš strokufiskar eru hlutfallslega margir mišaš viš villta laxa. Mešalfjöldi strokulaxa sem veiddir eru ķ norskum įm er um 380.000 į įri. Ef stór hluti hrygnandi fisks ķ į er eldisfiskur, er hętt viš aš erfšafręšilegur styrkur stašbundna stofnsins minnki.

Er hętta į aš genamengun frį norskum eldisfiski spilli ķslenskum laxi? Žvķ mišur er hęttan umtalsverš. Villtir ķslenskir og norskir laxar eru ekki eins, žvķ aš a.m.k. 10.000 įr eru sķšan sameiginlegur forfašir žeirra nam straumvötn sem opnušust aš lokinni ķsöldinni. Munurinn endurspeglar aš einhverju leyti sögu stofnanna og ólķka ašlögun aš norskum og ķslenskum įm. Eldislaxinn er lagašur aš norskum ašstęšum og eldi, og hętt er viš aš blendingar hans og ķslenskra fiska hafi minni hęfni viš ķslenskar ašstęšur.

Ķ ljósi vķštękra hugmynda um aukiš laxeldi, t.d. į Vestfjöršum, er ešlilegt aš kalla eftir varśš og vandašri vķsindalegri śttekt į hęttunni į erfšablöndun, ekki bara į innfjöršum heldur einnig į Vestur- og Noršurlandi. Öruggasta eldiš er ķ lokušum kerfum, sem eru aš ryšja sér til rśms erlendis, og mun aušvelda fiskeldisfyrirtękjum aš fį vottun fyrir umhverfisvęna framleišslu.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Jón Žórhallsson

Munum aš ķslenski laxinn og norski eldislaxinn er  sama tegundin

(Salmo Salar).

Ef aš viš myndum spyrja ķslenskar konur hvort aš žęr mynu frekar vilja eignast barn meš Gķsla į Uppsölum og segja ķslenskt jį takk eša aš sofa hjį norskum vaxtarręktarmanni?

Hvorn kostinn myndu žęr velja?

Hérna getur veriš um ręša genablöndun sem aš gęti alveg eins veriš jįkvęš fyrir žróunina.

Żtarefni um eldisašferšir:

http://thjodarskutan.blog.is/blog/thjodarskutan/entry/1310452/

--------------------------------------------------------------

Ég hef meiri įhyggjur af genablöndun į milli hvķtra kvenna og blökkumanna/asķubśa.

Jón Žórhallsson, 5.1.2017 kl. 12:29

2 Smįmynd: Eyjólfur Jónsson

Sęll Arnar, žetta mun fara til fjandans ef žessi hentistefna heldur įfram. Allt fer śt ķ öfgar hér og allir ętla aš verša millar. Ég skrifašist į viš Sandberg fiskimįlarįšherra Noregs um aš fį alla greinina upp į land og žarmeš lśsavandamįlin śr sögunni. Śr sögunni verša lķka žessi slys sem fylgja žessu braski ķ allskonar vešrum og skemmdir ķ ofanįlag. Uppį landi er bara ein fjįrfesting ķ kerin svo koma dęlur og rör og žarmeš er mestöll fjįrfestingin komin, en slįturhśs eru ekki alltaf meš ķ sama rekstri (samslįtrun). Žessi stóra fjįrfesting ķ bįtum og margföldum mannafla losnar mašur alveg viš og mį žį minka rekstrarkostnašinn allverulega, sumir meina 75%. En žetta er Ķsland og allir finna upp hjóliš uppį nżtt.

Eyjólfur Jónsson, 5.1.2017 kl. 22:26

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband