Leita Ý frÚttum mbl.is
Embla

┴hrif erf­amengunar ß villta laxastofna

┴hrif erf­amengunar ß villta laxastofna, greinarkorn ■etta var sent til FrÚttabla­sins og birtist 8. j˙nÝ 2017. Millifyrirsagnir eru bla­sins.

Erf­amengun ver­ur vi­ bl÷ndun alidřra og villtra Šttingja ■eirra. H˙n lei­ir til minni lÝfslÝka blendinganna og hefur neikvŠ­ ßhrif ß vi­gang villtra tegunda. Erf­amengun er ˇlÝk annarri mengun, ■vÝ h˙n einskor­ast vi­ tegundir sem geta Šxlast vi­ tiltekin eldisdřr e­a pl÷ntur. H˙n er ˇlÝk nßtt˙rulegri bl÷ndun milli villtra stofna e­a undirtegunda. AfkvŠmi ═slendinga og TaÝlendinga eru dŠmi um e­lilega bl÷ndun innan tegundar, ekki erf­amengun.

Ůekkt hefur veri­ Ý ßratugi a­ kynbŠtur breyta erf­asamsetningu alistofna, sem ver­a frßbrug­nir upprunalegu tegundinni. Fimm atri­i vega ■ar mest: i) Vi­ kynbŠtur er vali­ fyrir eiginleikum og genum sem tengjast ■eim. ii) Alistofnar a­lagast eldinu (lÝf undir verndarvŠng mannsins er ˇlÝkt villtri nßtt˙ru). iii) Erf­abreytileiki tapast, ■vÝ kynbŠtur byggjast ß vali eiginleika sem reynast vel Ý eldi (a­rir tapast). iv) ┴hrif tilviljunar eru meiri Ý eldi en nßtt˙rulegum stofnum vegna lÝtillar stofnstŠr­ar (veldur lÝka tapi ß erf­abreytileika). v) Eldisstofnar endurspegla uppruna sinn. SÝ­asta atri­i­ skiptir verulegu mßli ß ═slandi ■vÝ hÚrlendis er rŠkta­ur lax upprunninn ˙r bl÷ndu af 40 norskum stofnum og einum sŠnskum. Erf­asamsetning norskra eldislaxa er ˇlÝk villtum stofnum. Spyrja mß, hva­a aflei­ingar hefur erf­amengun ß villta laxfiska?

Merkjanleg ßhrif
Fleiri en hundra­ rannsˇknir Ý Noregi, Skotlandi og vÝ­ar lřsa ßhrifum erf­abl÷ndunar villtra og eldislaxa. HÚr er bara tŠpt ß nokkrum atri­um. Munurinn ß villtum laxi og eldislaxi birtist t.d. Ý ■vÝ a­ eldisfiskar vaxa hra­ar, eru stŠrri, ver­a kyn■roska seinna og eru ekki jafn hrŠddir vi­ afrŠningja og villtir laxar. ┴hrif eru einnig merkjanleg Ý blendingum villtra laxa og eldislaxa, og snerta t.d. Šxlun, fŠ­unßm, vi­gang og ■roska.
Nřleg erf­agreining ß r˙mlega 120 villtum laxastofnum Ý Noregi afhj˙pa­i umtalsver­a erf­abl÷ndun frß eldisfiski Ý ■ri­jungi stofna. ═ kj÷lfari­ greindu Geir Bolstad og fÚlagar ßhrif bl÷ndunarinnar ß 62 villta stofna, k÷nnu­u mun ß kynjum, landsvŠ­um og ßm me­ stˇrl÷xum e­a smßl÷xum. Ni­urst÷­urnar voru afgerandi, auki­ hlutfall gena ˙r eldisfiskum lei­ir til margvÝslegra breytinga ß villtum stofnum. ═ stˇrlaxaßm Ý mi­hluta Noregs jˇkst hlutfall fiska sem voru kyn■roska 2ja ßra Ý hverjum ßrgangi samfara aukinni erf­amengun frß eldisfiski. HŠrra hlutfall gena ˙r eldisfiski leiddi einnig til ■ess a­ karlkyns smßlax Ý Mi­-Noregi var stŠrri vi­ kyn■roska. Sterkustu ßhrifin voru ß laxastofnana nyrst Ý Noregi, sem eru fjarskyldari eldislaxinum. Erf­amengunin ■ar haf­i ßhrif ß stŠr­ og aldur vi­ kyn■roska, ˇhß­ sjˇaldri fisksins. Breytingarnar virka e.t.v. lÝtilvŠgar e­a jafnvel jßkvŠ­ar fyrir leikmenn (stˇrir laxar eru skemmtilegri vei­ifiskur). En ■Šr geta haft alvarlegar aflei­ingar fyrir villta fiska, ■vÝ sta­bundnir stofnar eru yfirleitt vel a­laga­ir a­ sÝnu umhverfi. Smßlaxaßr Ý Noregi eru t.a.m. gott umhverfi fyrir minni laxa en verra fyrir stˇrlaxa. Ef erf­abl÷ndunin gerir einstaklinga Ý smßlaxastofni stŠrri, getur ■a­ dregi­ ˙r hŠfni ■eirra til a­ lifa af.

┴stŠ­a til endursko­unar
Ni­urst÷­ur Bolstad og fÚlaga eru ˇvissu hß­ar, eins og allar rannsˇknir ß nßtt˙runni. En spurningin er ekki lengur hvort gen frß eldisfiski hafi ßhrif ß villta laxastofna, heldur hversu mikil og hvers e­lis ■au eru? Stˇra spurningin er, lei­ir erf­abl÷ndunin til hnignunar og ˙tdau­a villtra stofna? Ůa­ er full ßstŠ­a til a­ endursko­a laxeldi Ý sjˇkvÝum hÚrlendis. SÚrstaklega ■ar sem Ýslenskir laxar eru fjarskyldir eldislaxi. ┴stŠ­an er s˙ a­ flŠ­i gena frß eldisfiskum getur breytt eiginleikum villtra Ýslenskra laxastofna, gert ■ß minna hŠfa Ý lÝfsbarßttunni og dregi­ ˙r getu ■eirra til a­ ■rˇast Ý framtÝ­inni.

FrŠndur vorir Ý Noregi og vinir Ý SÝle hafa brennt sig ß flestu sem hŠgt er Ý laxeldi. Vonandi berum vi­ gŠfu til a­ lŠra af mist÷kum ■eirra og fˇrna ekki lÝfrÝki vatna og hafs fyrir ˇdřrar og skammsřnar lausnir Ý laxeldi.

Heimildir
Karlsson o.fl. 2016 ICES Journal of marine science doi.org/10.1093/icesjms/fsw121,

Glover o.fl. 2017 Fish and Fisheries doi: 10.1111/faf.12214,

Bolstad o.fl. 2017 Nature Ecology & Evolution doi:10.1038/s41559-017-0124


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband