Leita frttum mbl.is

Er hgt a klna ltin gludr hj einhverjum stofnunum?

Upprunalega spurningin hljai svona:

Eru til stofnanir sem klna ltin heimilisdr?

Arnar Plsson. Er hgt a klna ltin gludr hj einhverjum stofnunum? Vsindavefurinn, 12. september 2018.

Svari vi essari spurningu fer dlti eftir v hverrar tegundar gludri er. raun er afar einfalt a klna klfroska og kindur, hundar og kettir eru viranlegir en mgulegt er a klna skjaldbkur og ranabjllur. eir sem eiga ktt ea hund sem jist af alvarlegum sjkdmi geta leita til fyrirtkja sem sinna klnunarjnustu en rangurinn er ekki tryggur. Rtt er a taka fram a essi jnusta er mjg dr!

Klnun, ea einrktun, felur sr a ba til njan einstakling me smu erfasamsetningu og annar einstaklingur (frumgerin). Ni einstaklingurinn verur me sama erfaefni og frumgerin, rtt eins og eineggja tvburar. Eineggja tvburar eru me sama erfaefni og eru v lkari en venjuleg systkini. En eineggja tvburar og klnar eru ALDREI nkvmlega eins, hvorki erfafrilega n svipfari.[1]

Klnu dr eru aldrei alveg nkvmlega eins, ekki frekar en eineggja tvburar.

Klnun er framkvmd tilraunastofu me v a fjarlgja kjarna r eggfrumu og lta lkamsfrumu renna saman vi kjarnalausa eggi. Ef eggi virkjast og roskun hefst getur n lfvera vaxi. tilfelli spendra arf a flytja fsturvsinn stagngumur og ba megnguna eftir fingu klnsins. Fyrstu drin sem klnu voru me essari afer voru gulker, froskar og kindin Doll. Hestar, hundar og kettir fylgdu fljtt kjlfari.

N bja fyrirtki Suur-Kreu og Bandarkjunum upp klnun hunda og katta. Fyrir nokkrar milljnir krna taka eir frumur r (stundum dauvona) hundi ea ketti og gera tilraun til a klna vikomandi me samskonar afer og beitt var egar Doll var klnu.

Gludr eru klnu sem samskonar afer og beitt var egar kindin Doll var til. Aferin byggir v a fjarlgja kjarna r eggi og hvata samruna lkamsfrumu vi eggi.

Fyrirtkin leggja herslu a um tilraun s a ra, ekki er ruggt a hn takist. Til a hn gangi upp arf heillegar frumur r gludrinu. Einnig arf nokkur egg r smu tegund, kjarna eggjanna arf a fjarlgja og lta frumurnar svo renna saman vi au. Ef kjarninn virkar ngileg vel og roskun hefst eru kmblrur settar leg stagngumra sem ganga me fstrin. Eins og gefur a skilja eru mrg skref essari lei og alls vst a hn heppnist llum tilfellum.

ar sem gludraklnunarjnusta er afar kostnaarsm (veri hleypur nokkrum milljnum eftir drategundum) hafa aallega auugir gludraeigendur ntt sr hana. Sla vetrar 2018 brust tindi af v a bandarska sng- og leikkonan Barbra Streisand hefi lti klna tkina Samnthu. Klnunin heppnaist og fkk sngkonan tvo hunda sem hn nefndi Miss Scarlet og Miss Violet. Samkvmt vitali dgurmlablainu Variety var Barbra undrandi a hundarnir tveir vru ekki eins, srstaklega ekki persnuleikar eirra.

Barbra Streisand me klnuu hvolpana sna tvo.

sturnar fyrir v a klnar eru ekki nkvmlega eins er s sama og a eineggja tvburar eru ekki nkvmlega eins. Eiginleikar lfvera eru tilkomnir vegna gena, umhverfis, samspils gena og umhverfis og lka tilviljana.

fyrsta lagi er erfaefni tveggja einstaklinga, jafnvel klna ea eineggja tvbura, aldrei nkvmlega eins. Vi hverja skiptingu lkamsfruma geta ori stkkbreytingar sem leia til dmis til erfafrilegs munar eineggja tvburum en einnig innan sama einstaklings. a er einmitt rtin a krabbameinum, uppsfnun stkkbreytinga lkamsfrumum yfir vina.

ru lagi er umhverfi tveggja einstaklinga, jafnvel klna ea eineggja, aldrei nkvmlega eins. Annar tvburinn fkk tvo sleikja, hinn var lengur slinni og brann, annar veiktist af flensunni tveggja ra en hinn ekki og svo framvegis. Milljnir lkra umhverfistta mta annig klna og engin lei er a tryggja a tveir einstaklingar alist upp og roskist nkvmlega sama htt.

rija lagi er flki samspil milli erfa og umhverfis, sem ekki verur tskrt frekar hr.

fjra lagi getur tilviljun hegan sameinda og ferlum roskunar valdi v a tveir einstaklingar me smu gen sama umhverfi vera lkir. Orskin er su[2] styrk og virkni sameinda og fruma innan lkamans sem getur leitt til ess a annar ftur verur styttri en hinn ea heilahvelin roskast lkt eineggja tvburum.

v kemur ekki srstaklega vart a klnar fr Streisand su ekki nkvmlega eins.

Samantekt:

  • Hgt er a lta klna viss gludr, til dmis hunda og ketti.
  • Klnar lta ekki eins t og frumgerin.
  • Klnar vera ekki saman persnan og frumgerin.
  • sturnar eru breytileiki genum lkamsfruma, umhverfisttum og tilviljunin sjlf.
Tilvsanir:
  1. ^ Sama hversu oft bent er etta eina par tveggja tvbura sem d r sama sjkdmi sama daginn. Nr allir hinir eineggja tvburarnir deyja mismunandi dgum r lkum sjkdmum.
  2. ^ Me sui er tt vi a ekki er jafnmiki mynda af llum prtnum llum frumum af smu ger sem getur leitt til ess a lffri virka mismunandi ea vefir roskast lkt.

Myndir:


Elena Ceausescu og vsindamenn sem moka fribandi

Hva getur hver vsindamaur rannsaka miki og birt margar greinar?

Vsindagreinar eru mikil verk, yfirleitt nokkur sund or skrifa htknilegu tungumli, sem svipar til limra ea smskeyta. Me myndum, grfum, tflum og lknum. Hver vsindagrein er mjg mikil vinna. En hversu margar slkar getur einn vsindamaur rita, t.d. ri? Eftir fagsvium, eru sumir ngir me a n einni grein ri, en arir e.t.v. fimm. Miki er a n fleiri en 10 greinum ri, sem vri nstum v a skrifa eina grein mnui (me frum auvita).

Elena Ceausescu er ekktust sem eiginkona Nicolai Ceausescu einrisherra Rmenu fram til rsins 1989. Eftir 24 ra harstjrn var hann hrakinn fr vldum og au hjnin tekin af lfi.

Elena var kosin konunglega enska efnafriflagi ri 1978, vegna ess a eftir hana lgu grynni rannskna efnafritmaritum. Hn birti greinar um hin lkustu fagsvi efnafri, mjg regulega og virtum tmaritum einnig. a var bara einn hngur , hn hvorki skildi n gat nokkurn skapaan hlut efnafri. En vegna ess a eiginmaur hennar var einrisherra, og ryggislgreglan flug, var henni boi a vera mehfundur nr llum greinum sem Rmenskir efnafringar birtu um margra ra skei. Ef efnafringarnir frust undan v a bja Elenu a vera mehfundur, httu eir fljtlega efnafri. Hn laist meira a segja doktorsgru efnafri fr Rmenskum hskla. Viljugir efnafringar skrifuu ritger fyrir hana, en v miur voru regularnar og lgin annig a doktorar urftu a verja ritgerir snar opinberum vettvangi. Blessunarlega var hgt a breyta lgunum, annig a hn fkk doktorsgruna sem hn ri.

En hveru algengt er a a einhver vsindamenn riti meira en 12 greinar ri, ea kannski 72 greinar ri?

a hljmar eins og mgulegt. En John Ioannidis, Richard Klavans og Kevin W. Boyack drgu essa ailla fram kastljsi nlegri grein.

ljs komu 7,888 aillar sem birta 72 ea fleiri greinar ri. Sem er ein grein 5 daga fresti. Ekki kemur vart a margir essara ailla eru elisfringar, sem taka tt strum aljlegum verkefnum (me 1000 einstaklingum), ar sem hver grein getur veri me 1000 ea 2000 hfunda. Hver og einn hjlpai til, en a voru bara nokkrir sem skrifuu greinina. a er reyndar spurning, hvernig getur maur sett nafn sitt grein, ef maur fr ekki tkifri til a skrifa hana ea gera athugasemdir vi efnistkin?

Str hpi hfunda var fr Kreu og Kna. Hluti ess m etv tskra me v a margir fr essum lndum deila eins nfnum, og v mguleiki a einhverjir "einstaklingar" su samsafn greina fr nokkrum aillum. En, John og flagar benda a ggnin fr v eftir 2016 (egar skrning vsindamanna batnai me Orcid kerfinu t.d.) sna enn mikla skekkju fyrir knverska vsindamenn. ar er grunur um spillingu bor vi a sem Elena Ceausecscu er einkennandi fyrir. ar sem yfirmaur verur sjlfkrafa hfundur llum sem kemur fr rannsknarstofunni, hsklanum ea fylkinu.

eir skouu nnar hp um 265 vsindamanna sem birtu fleiri en 72 greinar ri. Um helmingur eirra starfar lkni- og lffri. Margir tilheyra strum hpum, eru me langtma skimanir ea stra strum gagnagrunnum sem notair eru margskonar stdur. Arir virast vera mjg inir, vi a eitt a vera yfirmenn strum einingum. Sem svipar til Ceausescu stlsins. Einnig er heilmiki um a menn birti margar greinar sama tmaritinu, og a hljmar eins og fjldaframleisla. Htt er vi a r rannsknir su ekkert srstaklega innihaldsrkar, ef nr samskonar greinar um minni httar tilbrigi er dlt t n mikils vsindalegs nmlis.

Forvitnilegast hlutinn er san egar eir hafa samband vi essa vsindamenn me ritrpu spyrja hvernig eir fari a essu (lesi um a greininni, sj tengil nest), og hvernig eir skilgreina framlag hfunda.

Algengastu vimi um framlag hfunda voru skilgreind fyrir lknavsindi ri 1988, og eru kennd vi Vancover. Lykilatriin fjgur, sem eiga ll a vera uppfyllt til a vikomandi geti talist hfundur, eru:

1. Vikomandi verur a hafa teki tt a skipuleggja, framkvma rannsknina ea vinna r niurstum.

2. Hjlpa til vi a skrifa ea leirtta greinina.

3. Samykkja lokatgfu af handritinum.

4. Taka byrg efni greinarinnar.

ljs kom a fstir eirra 81 (af 265) uppfylltu essi skilyri. Sumir jafnvel ekki eitt skilyri, fyrir stran hluta eirra greina sem eir voru samt hfundar r. trsnningar eirra voru margir og vandralegir, en ljst er a margir vsindamenn setja nfn sn greinar sem lsa rannsknum sem eir lgu nr ekkert , og ar me greinar eir hafa varla lesi.

Ggn Ioannidis og flagar sna hvernig essum ofvirku vsindamnnum hefur fjlga sustu tvo ratugi. essir, ofurvirku ea ritrpu visndamnnum fjlgai stugt til 2014. eir ra ekki orsakirnar, en mig grunar a hin ofursnjllu hvatakerfi eigi ar hlut a mli. a eru kerfi, eins og hi alrmda punktakerfi H, sem borga kennurum og vsindamnnum beinhara peninga fyrir a birta vsindagreinar. Sem kemur ofan grunnlaun eirra. Lngu ur en bankamenn slandi fru a borga sr bnusa, hfu prfessorar, rki og Hskli slands ra bnuskerfi fyrir vsindamenn.

tarefni:

John P. A. Ioannidis, Richard Klavans og Kevin W. Boyack. Comment: Thousands of scientists publish a paper every five days Nature 12. sept 2018.

Roger Hanson - Elena Ceausescu - Romanian dictator's wife and fake scientist, 13. jl 2017, Stuff.

Arnar Plsson - Framleisla og framreisla vsinda

The San Francisco Declaration on Research Assessment (DORA)

Arnar Plsson | 4. mars 2013 N opin tmarit svii lffri

lyktun Flags prfessora um punktakerfi H - 2011.


risaeluveium Grnlandi

a rktu risaelur Grnlandi, fyrir t.d. 210 milljnum rum. Steve Campana lffringur vi Hskla slands fr anga sumar til a veia risaelu...bein. Hann mun segja fr leiangrinum fstudagsfyrirlestri Lffristofnunar H nstkomandi...

Staa raungreina slandi

Til: Mennta- og menningarmlarherra Efni: lyktun um stu raungreina slandi. Njum nmskrm ttu a fylgja njar skoranir. skoranir sem bta starf og auka gi menntunar. Heppilegt vri a etta tti vi nju styttu nmsbrautir framhaldssklanna....

Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband