Leita ķ fréttum mbl.is

Rįšstefna um sišfręši lęknavķsinda

Į morgun hefst ķ Hörpu rįšstefna į vegum heimssamtaka lęknafélaga, world medical association. Žar veršur norręna lķfsišanefndin meš mįlstofu um óbeinar skimanir į fóstrum fyrir fęšingu (noninvasive prenatal testing). Hingaš til hefur veriš naušsynlegt aš taka sżni śr fóstri eša fylgju til aš greina įstand eša erfšasamsetningu fósturs. En nś hefur tękni fleygt fram, og hęgt er aš greina erfšasamsetningu fósturs meš žvķ aš rašgreina blóšsżni śr žungašri konu.

Hvaša sišferšilegu gildi eiga aš hjįlpa okkur aš įkveša hverju viš viljum skima fyrir?

Hvernig upplżsum viš veršandi foreldra?

Hvaš er hęgt aš gera ef alvarlegir erfšagallar finnast į fósturskeiši?

Full dagskrį rįšstefnunar er ašgengileg.

 


Ęvintżri og raunir tilraunastofustślkunnar

Skógurinn lifši ķ myrkrinu. Fyrir 2 til 8 milljónum įra var jöršin mun hlżrri og gręnni en nś. Stórir skógar uxu noršan heimskautsbaugs, en sumrin voru eins björt og veturnir eins dimmir og nś. Žannig aš nyrst ķ Kanada og Sķberķu voru skógar sem lifšu af heimskautavetur og myrkur. En hvernig gįtu trén lifaš viš slķkar ašstęšur, įn sólar ķ 2 eša fleiri mįnuši? Tré hafa einstakar ašferšir til aš žola vetur. Helsta įskorunin er vitanlega frostiš sem myndar ķskristalla. Tré veita vatni śr frumum sķnum ķ rżmi sem eru įn annara sameinda, sem virka sem frę fyrir myndu ķskristalla). En ég veit ekki almennilega hvernig žau žoldu myrkriš.

 

Vķsindakonan Hope Jahren er ein af žeim sem rannsakaš hafa žetta dularfulla vistkerfi. Hśn hefur rannsakaš plöntur og vistkerfi, ķ nśtķma og fjarlęgri fortķš. Hśn gaf nżlega śt bókina tilraunastofustślkan (e. lab girl) sem tvinnar į skemmtilegan hįtt frįsagnir af lķfi hennar og rannsóknum. Į skiptast kaflar um lķffręši eša jaršfręši, t.a.m frįsagnir af heimskautaskóginum eša varnarköllum plantna meš hormónum, og minningarbrot frį ęsku hennar og vķsindaferli. Hśn žurfti aldelis aš berjast fyrir sķnu ķ karllęgum heimi vķsindanna en gafst ekki upp žótt fellibylir mótlętis byldu į henni. Svakalegt  var aš lesa um žegar yfirmašur hennar į John Hopkins baš hana, langt komin į mešgöngu og formlega ķ veikindaleyfi, um aš sleppa žvķ aš męta ķ vinnuna (af žvķ aš žaš var of dramatķskt fyrir starfsfólkiš aš horfa upp į ófrķska konu). Einnig lżsir hśn žvķ hversu erfitt var aš hljóta višurkenningu félaga hennar ķ fręšunum, žeir litu flestir į hana sem stelpuskjįtu sem var aš troša sér ķ žeirra klśbb. Žetta er engin fjarlęg fortķš, Jahren lżsir atburšum eins og žeir geršust į sķšustu įratugum sķšustu aldar og fyrstu tveimur žessarar. Žvķ mišur eirir enn töluvert af žessum fornfįlega hugsunarhętti ķ vķsindum, gamlir kallar į öllum aldri sem halda aš vķsindi séu strįkasport og aš konur séu ķ mesta lagi meš til skrauts. Ķ mķnu starfi hef ég veriš svo lįnsamur aš vinna meš mörgum öflugum vķsindakonum, bęši samstśdentum og samkennurum og svo einnig nemendum sem ég hef fengiš aš leišbeina og žjįlfa. Ég get alveg vottaš aš konur eru jafngóšar, ef ekki betri, en karlmenn ķ vķsindum.

Lab_Girl_cover

 

 

Hvert er uppįhalds tréš žitt? Fyrir Hope Jahren var žaš grenitré, nįskylt blįgrein sem óx fyrir utan gluggann hennar ķ Minnesota. Hśn minnir okkur į aš flest okkar, nema kannski ķslendingar, munum vel eftir einhverju tilteknu tré śr ęsku okkar. Fyrir mér eru žaš alaskavķši hrķslurnar ķ Kjósinni sem viš fręndsystkynin fórum ķ höfrungahopp yfir. Hope minnir okkur į gręnu veröldina, gróšurinn sem bindur bróšurpart orkunnar sem stendur vistkerfum jaršar (žar meš manninum) til boša. Og ķ eftirmįla hvetur hśn okkur til aš gróšursetja tré, hjįlpa til viš aš vernda villta nįttśru og berjast gegn loftslagsbreytingum.

 

Bókin er įkaflega vel skrifuš. Hśn byrjar reyndar dįlķtiš rólega, į ęskuminningum Hope og hvernig žaš verkašist aš hśn įkvaš aš leggja stund į vķsindi. Hvernig hśn fékk aš gramsa ķ efnafręšigręjum föšur sķns og leika sér aš žvķ aš setja saman gręjur og gera tilraunir. Og aš hśn hafi fundiš śt snemma aš žetta vęri hennar köllun, bęši žvķ žaš var skemmtilegt og lķka vegna žess aš hśn hafši tękifęri til aš stķga skref sem fįtęk móšir hennar og fašir fengu ekki. En sķšan koma bomburnar, afhjśpanir um andlegt įstand Hope, svakalegir atburšir og įkaflega forvitnileg persóna ķ Bill. Hann er einfari meš skóflu um öxl, mjög skarpur og handlaginn nįungi meš svipaša įstrķšu og Hope. Žau verša vķsindafélagar, hśn fékk hann rįšinn į tilraunastofuna sem hśn vann doktorsverkefniš sitt į, og svo fylgir hann henni til Georgķu, Baltimore, Cincinnati og Oahu sem tęknimašur. Pśšriš ķ bókinni eru frįsagnir af žeirra samręšum og ęvintżrum. Žar er af nógu af taka, hvort sem er gröftur ķ gegnum jaršlög viš heimskautsbaug, kappakstur yfir bandarķkin ķ gegnum snjóstorm, jaršarför hįrlufsu eša sprengingar į tilraunastofu um mišja nótt. Ég męli eindregiš meš bókinni til aflestrar, hśn veršur ašgengileg ķ Žjóšarbókhlöšunni žegar ég skila eintakinu.

Ķtarefni:

Michiko Kakutani, umsögn um bókina ‘Lab Girl,’ Hope Jahren’s Road Map to the Secret Life of Plants 28. mars 2016. NY Times

https://www.nytimes.com/2016/03/29/books/review-lab-girl-hope-jahrens-road-map-to-the-secret-life-of-plants.html

Vištal viš Hope Jahren į PBS news hour 24 maķ 2016. https://www.youtube.com/watch?v=UJa8dzBAhmY

Fréttatilkynning frį Ohio state University. Ancient forest emerges mummified from the Arctic: Clues to future warming impact 16. des. 2010.

https://www.sciencedaily.com/releases/2010/12/101215113243.htm

Fréttatilkynning frį John Hopkins University. Scientist Probes Fossil Oddity: Giant Redwoods Near North Pole 2002.

https://www.sciencedaily.com/releases/2002/03/020322074547.htm

 

 

 


Er hęgt aš klóna lįtin gęludżr hjį einhverjum stofnunum?

Upprunalega spurningin hljóšaši svona: Eru til stofnanir sem klóna lįtin heimilisdżr? Arnar Pįlsson. „ Er hęgt aš klóna lįtin gęludżr hjį einhverjum stofnunum? “ Vķsindavefurinn , 12. september 2018. Svariš viš žessari spurningu fer dįlķtiš...

Elena Ceausescu og vķsindamenn sem moka į fęribandiš

Hvaš getur hver vķsindamašur rannsakaš mikiš og birt margar greinar? Vķsindagreinar eru mikil verk, yfirleitt nokkur žśsund orš skrifaš į hįtęknilegu tungumįli, sem svipar til limra eša sķmskeyta. Meš myndum, gröfum, töflum og lķkönum. Hver vķsindagrein...

Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband