Leita frttum mbl.is

Frsluflokkur: Vsindi og fri

Maurinn sem uppgtvai nttruna

Alexander mundi nstum allt, hugsai um rj hluti einu, talai stanslaust og handfjatlai hrkkla fjrar stundir til a svala forvitni sinni.

N vitum vi a nttran er viamikil og fjltt, sem hltur nttrulegum lgmlum. Vi vitum lka a nttrunni tvinnast saman lkir kraftar, t.d. efnahringrsir og vistkerfi, verahvolf og straumkerfi sjvar.

6a014e894ef9bd970d01b7c7771434970b-800wiFyrir tveimur ldum var nttrufrin rum sta. fyrsta lagi hafi hn ekki sloppi fyllilega fr kennisetningum kirkjunar og hugmyndum um gulega skapara. ru lagi horfu nttrufringar verldina me rngum gleraugum, eir lstu steindum, plntum og drum, en ttu erfitt me a greina mynstur strri skala (ar me yfir langan tma).

Alexander von Humboldt var af prssneskri aalstt, fddist 1769 og lst upp hj mur sinni og me eldri brur. Mir eirra hvatti brur til mennta, me a markmi a eir gtu ori virkir tttakendur hir keisara og stndugir menn framtinni.

Nmi var lei drengjanna til a last viurkenningu mur sinnar, sem kann a hafa kynnt undir frmunalega flugu persnulega drifi Alexanders. Wilhelm eldri brir Alexanders fylgdi rleggingum og skum mur sinnar, og vann sig inn embttismannakerfi Prsslands. Hann var mikilvirtur tungumlafringur, diplmat og fkk a hlutverk a endurskipuleggja menntakerfi rkisins. tt breytingarnar sem hann lagi til hefu ekki ori strax a veruleika, stofnai hann hskla Berln. Flestir hsklamenn kannast vi hugmyndir Wilhelms von Humbolts um hskla, og hlutverk rannskna fyrir framrun jrkja og mannkyns.

Alexander gekk skla mur sinnar vegna, en honum lgai vintrar. Hann lauk nmi jarfri og nmuvinnslu einu ri (sem arir klruu remur), en strax (og raun alla t) hungrai hann knnunarleiangra til annara meginlanda og fjallgara.

Hann fr a vinna vi eftirlit me nmum, og ar raist mlingahugi hans. Allt t san var hann sjklega hugasamur um mlingar, t.d. hita, segulsvi, lofth, eiginleikar jarvegs o.s.frv. leingrum hans sar, drst hann me haug af tbnai fyrir mlingar. essum tma hafi hann samt ekki n vsninni, og hfileikanum til a tvinna saman ekkinguna sem einkenndi hugsun og skrif hans sar.

Ungur a rum komst Alexander kynni vi skldi og fjlfringinn Johann Wolfgang von Goethe, sem var tveimur ratugum eldri. Goethe var kallaur Seifur skra lista, en mtti muna ffill sinn fegurri egar Alexander ruddist inn lf hans og neyddi til samrna um eldfjll og lfverur. eir rddu miki um hreyfiafl lkamans, essum tma var nbi a uppgtva rafmagn og tilraunir me a hleypa straum lkamsparta dra afhjpu rafvirki eirra. Alexander laist flagskap Goethe hugrekki til a hleypa tilfinningum og skilningi inn vsindin, a lta ekki bara mlingar duga heldur taka vara horn. Alexander var mjg virkur einstaklingur, skrifai 50.000 brf um vina og talai nr stanslaust, mean hann hugsai um rennt einu. Margir ttu mesta basli me a fylgja eftir hugarfli hans. Ofan allt var hann stlminnugur, gat n fyrirhafnar rifja upp t.d. form laufs, fer jarvegs og eiginleikar dra sem hann hafi s ea snert fyrir ratug.

egar mir Alexanders lst erfu eir brur tluvera fjrh, og fr Alexander strax a skipuleggja leiangur til Suur Amerku. Hann sannfri ungan franskan grasafring og skurlkni, Aime Bonpland um a taka tt ferinni. eir sigldu til S. Amerku 1799 og sneru heim fimm rum sar, eftir a hafa vlst um a sem var ea var Vensela, Klumbu, Ekvador, Per, Mexk, Kbu og Bandarkin.

Alexander var vel a sr nttru Evrpu, en Amerku gafst honum tkifri a sj arar plntur og dr. Hann var alltaf a, sfellt a mla, skr og athuga. egar egar eir komu t.d. a hrkkla vatni, langai honum til a skoa nnar. Hann sannfri bndur ngreninu um a reka hross yfir vatnsfalli, sem leiddi til mikillar ringulreiar egar larnir gfu fr sr stu og hrossin kipptust til af glei (ea hrslu). Hrkklar eru auveldari mehndlun ef eir hafa losa hlesluna, og nstu stundir geru Alexander ogAime tal tilraunuir me lanna. Prufa a grpa me bum hndu, standandi vatni, halda hendina einhverju mean o.s.frv. Svona eins og gert er venjulegum samkvmisleikjum me hrkkla ntildags. A fjrum stundum linum voru eir flagar ornir dldi steiktir, en hfu afla heilmikilla gagna um lana og eiginleika eirra. eir krufu auvita lka, en uppgtvun rafst hrkkla bei betri tma.

Mikilvgast var samt s hfileiki Alexanders til a greina mynstur nttrunni, lffri, jarfri og umhverfisfri.

egar eir feruust Vensela og tk Alexander eftir v hvernig landbnaur spnskra landnema hafi neikv hrif nttru svisins. essar athuganir og fleiri sambrilegar sem hann geri ferum snum og skrifum, voru annig kveikjan a umhverfisfrum.

Hann hafi grarlegan huga jarfri og tk harmlingar og loftrstings, skri segulttir (fann segul-mibaug t.d.) og skoai jarlg. En hann s ekki bara tr, heldur skg, og hvernig skgar breyttust me loftslagi. Dreifing plantna og samsetning sndi smu mynstur lkum meginlndum, t.d. norur eftir Evrpu, upp hlar aplanna ea Andesfjallana. Hann skilgreindi ar me jafnhitalnur (isotherms) sem teygja sig um alla jrina og tskra loftslag og vistkerfi.

etta sst t.d. samantekt bk hans um landfri plantna. Til essa hfu nttrumyndir yfirleitt veri af stkum snum ea tsni, en Alexander dr upp yfirlitsmynd, sem sndi breytingar lfrki fr flatlendi upp a jkulrnd. Sambrilegir mosar og flttur fundust vi jkulrendur Andesfjllum og lpunum, og nyrst Evrpu. Hr kom fram vsindaleg framsetning strri heildarmynd - nttran var ekki lengur blanda af grjti, drum og plntum poka, heldur heilsttt yfirgripsmiki kerfi.

800px-Alexander_von_Humboldt,_Geographie_der_Pflanzen_in_den_Tropen-Lndern,_scans

Alexander von Humboldt ogAime Bonpland sigldu r og klifruu mrg eldfjll S. amerku. jarfrikortum Alexanders setti hann fram hugmyndir um gosrsir og kvikurr, samtengd fjll og askilin goskerfi.

1024px-Chimborazo_from_the_main_roadEldfjalli Chimborazao Ekvador var von Humboldt srstaklega hugleiki, tali hsta fjall heimi (6268 m. en reyndar s punktur jarar sem nst er geimnum af v a jrin bungar t um mibaug).

eir flagar hldu fjalli, og tk Alexander mlingar nokkur hundru metra fresti. Vert er a hafa huga a ri var 1802 og tbnaurinn eftir v. eir komust ekki toppinn, en sagan segir a tsni og upplifunin hafi opna hug Alexanders fyrir stra samhenginu nttrunni.

Ferasaga von Humboldts um amerkuleiangurinn var kaflega vinsl, og innblstur mrgum helstu nttrufringum og hugsuum aldarinnar. Um a verur fjalla nsta pistli.

Pistill essi er byggur a miklu leyti bkinni Invention of nature sem Andrea Wulf gaf t 2015.

tarefni:

Le Kristjnsson. Hver var Alexander von Humboldt og hvert var hans framlag til vsindanna? Vsindavefurinn, 11. mars 2011. Stt 11. desember 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=58666.

Myndir

Mynd af Cimborazo er af wikimedia commons- tekin af

Silvio1973 og m dreifa me Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported leyfi.

Geographie der Pflanzen in den Tropen-Lndern (1807) Mynd af Widimedia commons.


Lf og stir vi eldfjallavatn

Hsendur stunda tilhugalf strsta hluta vetrar. Langvarandi tilhugalf og tar samfarir para eru frekar sjaldgft nttrunni, en auk hsanda tilheyra menn og hfrungar hpi hryggdra sem virast xlast sr til skemmtunar.

Unnur Jkulsdttir fjallar um stir og lf hsandanna dsamlegri bk Undur Mvatns sem t kom sumar. Unnur segir fr tilhugalfi andanna, varpi og lfsbarttu. Frsgnin er leiftrandi enda gengur miki lfsbarttunni, fuleit og hsnismarkai hsanda. tt prin su stleg og traust, amk fram a klaki (karlarnir fella bninginn og yfirgefa kerlu sna), er heilmikil dramatk uppeldi ungviisins. Httur eru hverju stri, bsvin eru stug v klak flugnanna dreifist um Laxnna yfir sumari. En hsndin er ekki eina undur Mvatns.

bkinni segir Unnur fr jarfri vatnsins og umhverfis, og lkum ttum lfrkis og samflags. Nttran er forgrunni en sgur af flki og stum skreyta hana og gefa hllegan og manneskjulegan bl. Hn minnir a vissu leyti meistaraskrif Mark Kurlansky um orskinn ea salti, ar sem saga, fri og mannlegir rir tvinnast saman snilldarlega.

g er reyndar ekki binn me bkina, er kominn gegnum endurnar a hellableikjum rna og Bjarna. Enda er etta bk sem m ekki lesa of hratt heldur, stllinn og andinn yfir bkinn frelsar mann og nrir.

Undur_MyvatnsUndur Mvatns fr mn bestu memli.

tarefni.

Rtt var vi Unni og fjalla um bkina sunnudagsblai Morgunblasins vor. ar sagi.

Njasta bk Unnar, Undur Mvatns, fjallar um lfrki vi Mvatn og kemur t innan skamms. Vinnan Nttrurannsknastinni kveikti huga hj Unni og rithfundurinn henni fann rf a mila v fram. Mr fannst svo hugavert allt a sem rni og samstarfsflk hans veit um; viferill hsandarinnar, rverurnar vatninu sem g fkk a skoa smsj og svo eru oft svo uppbyggilegar og skemmtilegar samrur meal vsindamannanna sem dvelja arna. Mig langai a opna etta fyrir rum, segir hn en bkin er hugsu fyrir almenna lesendur. a er svo mikill frleikur sem er hugaverur og skemmtilegur sem er oft falinn inni frigreinum sem fir lesa, tskrir Unnur.

bkinni eru engar ljsmyndir heldur vatnslitamyndir, flestar eftir rna, mest fuglamyndir.

virist, gegnum lfi, skja frisld. Hva veldur?

a er mr mjg mikilvgt a vera frisld og nttru. g elska a ganga hr Heimrkinni, helst me hundi af v a a er gur flagsskapur. Gur hundur kennir manni a vera ninu. Hann efar af fu og horfir nrumhverfi og hann er ekki a tapa sr hyggjum ea hugsunum.

sds sgeirsdttir 4. mars 2017. MBL Fannst g skilja alheiminn.

MBL 5. ma 2017 Skora stjrnvld a bjarga lfrki Mvatns


Big bird gat af sr nja tegund finka

frttum Rv er n sagt fr ntkominni rannskn Peter og Rosemary Grant, sem greinir fr v sem virist vera fyrstu skref myndun tegundar.

Sangeet Lamichhaney o.fl. 2017Rapid hybrid speciation in Darwins finches Science. DOI: 10.1126/science.aao4593

Galapagoseyjar eru samofnar nafni Charles Darwin, og hugmyndinni um run vegna nttrulegs vals. Eyjarnar mynduust vegna eldvirkni, og eru ansi lkar grurfari og astum. egar finkutegund fr Suur Amerku nmu land eyjunum fyrir milljnum ra, stu henni mrg lk bsvi til boa. Fan var lk, sem leiddi til ess a goggar og lkamar finkanna tku a breytast, kynsl fram af kynsl. eyju me hr fr, eignuust finkur me stilega gogga og sterka kjlka fleiri afkomendur en hinar finkurnar. annig breyttust meal goggarnir, gegnum rsundin og mynduu um 13 askildar tegundir Galapagoseyjum. Reyndar veitti Darwin finkunum skp litla athygli egar hann stoppai vi siglingunni umhverfis hnttinn, og egar heim var komi hreifst hann fyrst a svipuu mynstri runar og srhfingar mismunandi eyjum hermifuglum (mockingbird).

fink_01run lngum tma

Kenning Darwins gengur t a breytingar veri tegundum kynsl fram af kynsl, m.a. vegna hrifa nttrulegs vals. Yfir hinn ralanga tma sem lfverur hafa byggt jrina vera v breytingar tegundum, r lagast a umhverfi snu og greinast n form og stundum askildar tegundir. Darwin lagi mikla herslu mikilvgi tmans og uppsfnun smrra breytinga, og runarfri ntmans hefur stafest etta. En tt a run s hjkvmileg lengri tmaskala, getur hn einnig gerst hratt.

run stuttum tma Galapagos

egar Ptur og Rsamara Grant komu til eyjanna fyrir um 40 rum, kvu au a einbeita sr a finkum einni ltilli og byggilegri eyju, Dapne Major. Eyjan er a ltil a au gtu kortlagt stofninn mjg rkilega og fylgst me einstaklingum og afkomendum eirra. au vonuust til a geta rannsaka vistfri finka nttrulegu umhverfi, en uru sr til undrunar einnig vitni a run nokkrum kynslum.

Lfrki Galapagoseyja verur fyrir miklum hrifum fr straumakerfum Kyrrahafsins. El nino og La nina hafa hrif rkomu eyjunum, sem sveiflast fr blautum rum til svandi urrka. etta breytir framboi og samsetningu frja eyjunum og ar me eiginleika finkanna.

Grant hjnin komu hinga til lands hausti 2009, og hldu fyrirlestur afmlisri Darwins. au sndu sveiflur str gokka finkustofninum eyjunni Dapne major. au sndu lka a vi vissar umhverfisastur getur srhfing finkanna horfi, og tvr tegundir runni saman eina.

Grant hjnin koma aftur til landsins, og halda erindi 22. ma n.k. Norrnahsinu. Erindin eru llum opin og vera hin forvitnilegustu.

Tilur nrra finka Galapagos

bk eirra hjna sem t kom 2014 segir fr athyglisveru dmi, vsi a nrri tegund. Sagan hfst egar srstk finka birtist eyjunni. Hn var me strri gogg en hinar, gat bora kaktusaldin og sng anna lag. Grant hjnin klluu hana Big bird. essi finka makaist og afkomendur eirra erfu gogginn og snginn. Fuglar geta veri mjg fastheldnir sng, og nota hann til a velja sr maka af rttri tegund. Afkomendur Big bird pruust aallega vi systkyni sn ea ttingja, og annig vihlst sngurinn og goggurinn sem var svo gur fyrir kaktusaldin-ti.

a er vissulega fullsnemmt a lykta a afkomendur Big bird su orin n tegund, stofninn er smr og breytingar umhverfi geta kippt undan eim ftum. En etta dmi snir hvernig me einfldum htti, vistfrileg srhfing og makaval getur mynda askilda hpa. Lkn hafa snt a ef essir ttir haldast hendur, aukist lkurnar askilnai tvo hpa og ar me tegundir.

Eftirskrift:

Pistill essi er byggur eldri skrifum, en uppfrur tilefni heimsknar Granthjnanna.

Leirtting. Ptur benti a La nina var misrita, g er honum akkltur fyrir bendinguna.

tarefni:

NY Times 4. gst 2014 In Darwins Footsteps

Arnar Plsson | 21. gst 2009 Finkurnar koma

Arnar Plsson | 1. september 2009 Heimskn Grant hjnanna

Myndband um rannsknir eirra
https://www.youtube.com/watch?v=n3265bno2X0Upplsingar af vef PBS
http://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/01/6/l_016_01.html

Innrs og trs gsanna

Milli borgarsva rlands og heimskautasva Norur Kanada: Rannsknir lfi margsa

Freyds Vigfsdttir flytur erindi vegum Hins slenska nttrufriflags. Erindi verur flutt mnudaginn 27. nvember kl. 17:15 stofu 132 skju, nttrufrihsi Hskla slands. Agangur er llum heimill og keypis.

grip af erindi:

fyrirlestrinum verur fjalla um rannsknir margsum en margsir sem eru fargestir slandi og vetra sig rlandi, verpa Heimskautasvum Norur Kanada og eru varpsvi eirra ein au norlgustu sem ekkjast meal fuglategunda. sland gegnir mikilvgu hlutverki sem vikomustaur en gsirnar urfa a safna ngum fora hrlendis bi til eggjamyndunar sem og til a knja hi 3000 km langa farflug, vert yfir Grnlandsjkul, varpstvarnar 80N Ellesmere-eyju og svunum kring. Talningar benda til ess a essi tiltekni stofn (aeins rmlega 30.000 fuglar) hafi allur vidvl hr landi og um fjrungur ess fari um Su-Vestur horn slands.

Markmi verkefnisins er m.a. a kanna streitu villtum drastofnum og takmarkandi tti farlei, en hr er ekktum einstaklingsmerktum fuglum fylgt eftir alla farleiina. Sagt verur fr aferum mlinga og niurstum rannsknanna sem mest hafa fari fram Dublin rlandi og lftanesi slandi. Einnig verur sagt fr leiangri rannsknarhpsins heimskautasvin ri 2014 ar sem mlingar varpst fru fram og myndir af grur- og dralfi essa einstaka og ffarna svis vera sndar.

Freyds Vigfsdttir er srfringur vi Hskla slands. Freyds lauk BSc og MSc prfi lffri vi Hskla slands og PhD prfi fr University of East Anglia Englandi. Freyds stundar rannsknir vistfri sem lta a lagi, atferli og hormnabskap hnorrnna farfugla og sjvarlffri sem leitast vi a skilja eli og stur breytinga fukejum hafsins.

Sj nnar vef HN http://www.hin.is/


Af kikvendum og bernskubrekum fuglafrings

Arnr Gararson hlaut heiurverlaun Lffriflags slands fyrir metanlegt framlag til rannskna lffri, lffrirstefnunni sem haldin var oktber sastlinum. Vi sama tilefni fkk ttar Rolfsson verlaun fyrir fjrlegt start lffrilegum ferli.

Arnr flutti stutt varp rstefnunni um vsindaferil sinn, og anna lengra um fuglana. stutta varpinu fjallai hann um stu lffr og vsinda ntma samflagi, og mikilvgi ekkingar nttrunni fyrir verndun jafnt og ntingu.

Hann kryddai frsgnina me skondnum sgum, meal annars snum fyrstu skrefum sem vsindamanns.

Hann var riggja ra og bj Skerjafiri egar seinna str hfst. San atvikaist a annig a skip strandai vi Skerjafjrinn, og Arnr fkk a fara niur fjru til a kkja. Hann tlai a prfa tilgtu.

Skipi sem strandai var nefnilega sykurskipi, og tilgta Arnrs var s a sjrinn vri orinn stur. ljs koma a sjrinn var enn saltur, annig a fyrsta tilgta Arnrs fll.

En hann var ekki a baki dottinn, enda kominn me brag fyrir vsindum ef ekki sltum sj. Nokkru sar flutti hann t nes. ar voru breskir hermenn me asetur. Arnr ttai sig v a eir tluu ekki sama ml og slendingar. Kr tluu heldur ekki sama ml og slendingar. nnur tilgtan var s a bretar og kr tala sama ml. Athuganir sndu a var rangt. Fll s tilgta lka.

Arnr hlt samt fram svipari braut, v vsindaleg hugsun hans fann sr farveg huga fuglum. Hann birti sna fyrstu grein Nttrufringnum 17 ra gamall. Hn var um fugla Seltjarnarnesi, ritu flagi vi Agnar Inglfsson og myndskreytt af Arnri sjlfum (dmi hr fyrir nean).ArnThorAedarfugl1955

Fyrirlestrar Arnrs eru passleg blanda af stareyndum og glettni. Hann fjallar sposkur um kikvendi af msum gerum, httum eirra og srviskum. En egar fuglar eru annars vegar, er eins og kvikni trbdrifinu. hugi hans er heillandi og smitandi senn.

Arnr hefur einnig veri tull barttumaur fyrir verndun vistkerfa og nttru hrlendis. Hann var til dmis forvgismaur a friun jrsrvera, og hefur veri leiarljs fyrir slenska nttruvernd um ratugabil.

Fjalla var um strf Arnrs vef H tilefni af verlaunaafhendingunni.

Arnr Gararsson, drafringur og prfessor emeritus drafri vi Lf- og umhverfisvsindadeild H, hlaut verlaun fyrir farslan feril og metanlegt framlag til rannskna og vktunar nttru slands og frumkvlastarf verndun slensks votlendis. Arnr hf sinn vsindaferil snemma en hann birti sna fyrstu grein um fugla Nttrufringnum ri 1955, 17 ra gamall.

Hann lauk BS-prfi drafri fr Hsklanum Bristol Englandi og doktorsgru fr Hsklanum Berkeley Kalifornu 1971. Arnr hf kennslu vi gmlu lffriskor Hskla slands 1969, ri eftir a byrja var a bja upp nmi, og var prfessor ri 1974. Kennslugreinar hans voru drafri hryggdra og hryggleysingja og svo srsvi hans, fuglafri. Meal afreka Arnrs vsindasviinu eru rannsknir vistfri jrsrvera sem hfust fyrir nrri 50 rum. etta voru fyrstu umhverfisrannsknir sem unnar voru vegna hugsanlegra strframkvmda hr landi. Frilsing jrsrvera og skrning eirra Ramsar-sttmlann um verndun votlendis me aljlegt mikilvgi er fyrst og fremst Arnri a akka.

tarefni:

Heiursverlaun lffriflagsins 2017.

Agnar Inglfsson og Arnr Gararsson 1955 Fuglalf Seltjarnarnesi Nttrufringurinn 25. rgangur.


Svr vi runargtunni undir Herubrei

run lfvera er stareynd. Hlutverk nttrulegs vals tilur fjlbreytileika lfsins er ekki vafa. Arir runarkraftar eru til dmis stkkbreytingar - njar vera til hverri kynsl, tilviljun - sem breytir tni gera, stofnbygging - t.d. vegna fars einstaklinga ea fjkandi frja og endurrun - sem stokkar upp erfasamsetningu stofna og br til njar samsetningar hverri umfer. Einnig kemur nttrulegt val nokkrum myndum. a getur varveitt vissa eiginleika en einnig tt undir betrumbtur og njungar. a getur lka vihaldi stugleika ea lkum gerum vi mismunandi astur.

egar tala er um runarrgtuna, er tt vi hinar mrgu spurningar sem svara er, t.d. um hlutfallslegt mikilvgi runarkraftana eins og hrif tilviljunar og nttrulegs vals.

Herdubreidarlindir2016Spurninguna m ora sem svo, hversu fyrirsjanleg er run? Ef run einhvers hps vri endurtekin, myndi hn vera eins ea mjg lk? Vi getum vitanlega ekki svara essari spurningu beint, t.d. er mgulegt a prfa hvort a maurinn myndi rast aftur ef vi gtum spla 5 milljn r aftur tmann og byrja me sameiginlegan forfur manns og simpansa.

En a er hgt a skoa askilda stofna innan smu tegundar og athuga hvort a eir hafi rast smu tt.

a er einmitt a sem Sigurur Snorrason og flagar vi H, samt vinum snum Hlum, eru a rannsaka. au eru a kanna hvort a dvergbleikjur sem finnst mrgum lindum gosbelti slands hafi rast sama htt ea mismunandi.

Rannsknin felur sr samanbur tliti, vistfri og erfamengi lkra stofna. Dvergbleikjurnar eru agnarsmar, r vera kynroska 10-15 sm langar og eru handntar til tu. a er lka banna a veia r, amk innan jgara.

Til a n sni fr Sigurur og flagar upp hlendi sastlii sumar. Vi Herbrei hittu eir fyrir Gsla Einarsson og landagengi hans. Vital vi Sigur og myndir af fiskunum og snatkunni m sj Landanum sem sndur var fyrir rmri viku. Myndskeii hefst 11 mntu, og er vel ess viri a skoa.

Myndin sem fylgir pistlinum er af Siguri og Zophonasi samstarfsmanni hans vi Hvannalindir 2016.


Nbelsverlaun efnafri: Rafeindasmsjrmyndir af strum lfsameindum

FRSLUFUNDUR VSINDAFLAGS SLENDINGA

Rafeindasmsjrmyndir af strum lfsameindum hrri upplausn


Fyrirlesari:
Auur Magnsdttir, forseti Aulinda- og umhverfisdeildar Landbnaarhskla slands.

Fundarstjri:
Kristjn Lesson, Nskpunarmist slands

Salur jminjasafns slands, Fimmtudaginn 1. nvember kl. 12:00


grip:

r hlutu eir Richard Henderson (MRC Laboratory of Molecular Biology, Cambridge) Jacques Dubochet (Hsklanum Lausanne) og Joachim Frank (Columbia University, New York) Nbelsverlaunin efnafri vegna vinnu sinnar vi a ra og nta rafeindasmsjraferir til ess a kvara rvddarbyggingu strra lfsameinda mjg hrri upplausn. Hin hefbundna afer vi a kvara rvddarbyggingu prteina og annarra lfsameinda hrri upplausn hefur veri rntgenkristallagreining en s afer hefur annmarka a mynda arf kristalla r lfsameindunum sem getur reynst mjg erfitt og a auki arf til ess miki magn af hreinum lfsameindum. Henderson, Dubochet og Frank lgu grunninn a tkniframfrum rafeindasmsjrgreiningu rvddarbyggingu lfsameinda annig a eftir 2010 fru rafeindasmsjrgreiningar a geta keppt vi rntgenkristallagreiningar upplausn en n ess a urfa a kristalla ea hreinsa miki magn af lfsameindunum fyrst. etta hefur gfurlega ingu egar kemur a v a skra virkni til dmis frumuhimnuprteina og strra flka (e.complex) margra lfsameinda.

Kaffiveitingar fr kl 11.30. ll velkomin.


Lfi hrauninu lfrki vatnsfylltum hraunhellum Mvatnssveit

tt sland s ungt, er lfrki ess makalaust fjlbreytt. Lf vtnum og straumum er srstaklega forvitnilegt, v uppskipting stofna getur magna upp mun milli eirra.

Einstaklega spennandi lfvera v samhengi er bleikjan, sem er framrskarandi fjlbreytileg tegund. Hn lifir sem sjgngufiskur, en einnig stabundinn. Meal annars litlum afmrkuum lindum og lkjum vi hraunjara. Eitt magnaasta bsvi bleikjunnar er hraunhellum vi Mvatn.

Bjarni K. Kristjnsson,Camille Leblanc, rni Einarsson og samstarfsmenn hafa rannsaka bleikurnar hraunhellum um nokkura ra skei. Sdegis munu au halda opi erindi um rannsknirnar, sem g hvet alla til a mta . Tilkynningu HN:

Lfi hrauninu lfrki vatnsfylltum hraunhellum Mvatnssveit

Bjarni K. Kristjnsson og Camille Leblanc flytja erindi vegum Hins slenska nttrufriflags. Erindi verur flutt mnudaginn 30. oktber kl. 17:15 stofu 132 skju, nttrufrihsi Hskla slands. Agangur er llum heimill og keypis.

grip af erindi:

fyrirlestrinum verur fjalla um rannsknir vatnsfylltum hraunhellum kringum Mvatn. Slka hella m finna nokkrum stum vi vatni, en eir eru algengastir Haganesi (SV vi vatni) og landi Vagnbrekku og Vindbelgs (NV vi vatni). fjlmrgum hellum m finna dvergbleikju, sem Mvetningar nefna gjarlontur. Bleikjan askildum hellum myndar srstaka stofna og er einnig erfafrilega lk bleikju Mvatni. Hellastofnarnir eru litlir, 50 500 fullornir fiskar. Markmi rannsknana er a fylgjast me bleikjustofnum 20 hellum til a svara spurningum um run litlum stofnum nttrunni og hvernig umhverfisttir geti mta hana. Verkefni hfst ri 2012 og eru hellarnir heimsttir jn og gst. eru eins margir fiskar og mgulegt er veiddir lifandi, me rafmagni og gildrum. Fiskarnir eru mldir og merktir annig a hgt s a ekkja aftur einstaka fiska. Auk ess hefur anna lfrki hellana veri kortlagt.

Niurstur sna a hverjum helli er einfalt samflag smdra. essi samflg eru tengd umhverfi hellana, bi egar hellar eru bornir saman og egar skoaur er breytileiki innan eirra. essi smdr eru mikilvg fa bleikjunar hellunum, en hn er einnig mjg h utanakomandi fu (flugum), sem mest ll kemur r Mvatni. Bleikjan er talsvert lk tliti milli hella, og smuleiis vxtur hennar. Auk ess m sj tluveran breytileika vexti milli ra og milli eirra meginsva ar sem hellana er a finna.

Niursturnar fela sr mikilvgar njar upplsingar um eli fjlbreytni litlum nttrulegum stofnum og hvernig umhverfisttir geta mta slka fjlbreytni. Slk ekking er mikilvg fyrir upplsta kvaranatku varandi verndun og ntingu nttrunnar.


Lffrirstefnan 26. til 28. oktber 2017

Rstefnan spannar alla lffri, fr mnnum til runga, vistkerfum til efnaskiptakerfa, og stjrnrum gena til flka prtna.

dsimulans_dsechellia_lottetal2007_s.jpgStafestir ndvegisfyrirlesarar:

Why trace metals matter in environmental microbiology
Jean-Philippe Bellenger

The role of intracellular waste and recycling in cancer

Margrt H. gmundsdttir

Human genetics as big data science

Gsli Msson

The North Atlantic subpolar gyre regulates marine ecosystems

Hjlmar Htn

Stt ea sundrung? Samb manns og nttru fjrum heimslfum / Synergy or segregation?: Interplay between man and nature in four continents

Hafds H. gisdttir

ar a auki munu tveir lfvsindamenn hljta verlaun fyrir vistarf og glsilegt upphaf ferils.

Dagskr heild sinni er agengileg vef liffriflagsins.

a_160.jpgSkrningarvefur er n lokaur en hgt er a skr sig vettvangi, fundurinn er llum opinn.

Astandendur rstefnunar eru Lffriflag slands, Hafrannsknarstofnun, Lffristofa H, Verk og nttruvsindasvi H, Lfvsindasetur H, Hsklinn Hlum,Landbnaarhskli slands samt fleirum.

Nnari upplsingar, um rstefnu og haustfagna birtast essari vefsu flagsins biologia.is.

Myndirnar sna,genatjningu fstrum vaxtaflugna (efri) og mosa toppi Esjunnar (neri). Efri mynd tk Misha Ludwig, neri pistlahfundur.


Kjstu menntun

kosningunum 28. oktber nst komandi er tkifri til a setja menntun stall.

Afglp stjrnmlamanna, mtsagnir strfum eirra og orum, tap trausti alingi og stofnunum samflagsins kalla ll ara sn stjrnmlin og forgangsrun samflagsins.

Menntun hefur um ratuga skei veri afgangstr slensku samflagi. Eitthva sem rtt er um tyllidgum, en vanrkt ess milli. slandi hefur menntun veri um ratuga skei ekki veri litin mttur, heldur froa. Skli lfsins er litinn merkilegri en skli franna.

Nemendur hsklum hafa sent kall til frambjenda og jar, um a menntaml veri sett oddinn. Framt nemann og landsins hangir sptunni.

Forklfar nemendaflaga hafa rita nokkrar gar greinar um mli, undir merkin u #kjstumenntun. Fyrstu greinina skrifai Ragna Sigurardttir - Kjstu menntun 28. oktber

Hn segir:

slenskt hsklakerfi fr ekki athygli og fjrmgnun sem til arf og stjrnvld vera a stga alvru skref til ess a kerfi jni bi nemendum og samflaginu sem skyldi. Eins og kunnugt er hefur agengi a menntun og menntunarstig ja bein hrif ekki aeins efnahag, heldur lka gildi, ekkingu og vihorf einstaklinga sem er til hagsbta fyrir samflagi.1,2

a er v kominn tmi til a slenskt hsklakerfi s fjrmagna me fullngjandi htti. Til ess arf metna stjrnvalda. komandi kosningum teljum vi Stdentari a mikilvgt s a hafa skra framtarsn fyrir sland aljlegu samhengi. Stdentar Hskla slands hvetur v stjrnmlaflokka slandi til a beita sr fyrir bttri fjrmgnun hsklastigsins og kjsendur a kjsa menntun ann 28. oktber.

Benedikt Traustason fjallai einnig vermtin flgin nttrunni.

Hann sagi:

Undanfarin 10 r hefur nr stugt veri skori niur til lf- og umhverfisvsindadeildar Hskla slands. Innan eirrar deildar eru m.a. feramlafri, en ferajnusta er ein meginsto slensks atvinnulfs, og lffri, sem gegnir lykilhlutverki vi a skilja r breytingar nttrunni sem vi stndum frammi fyrir. Innan eirrar deildar eru eir srfringar sem treysta verur til a draga r skilegum hrifum loftslagsbreytinga. seinustu 10 rum hefur nmsframbo innan lffrinnar veri rrt, skyldufgum grunnnmi veri fjlga, valnmskeium fkka um rflega helming, verklegum kennslustundum fkka um fjrung og vettvangsferir skornar burt ea skildar eftir sktulki.

Nm eirra sem vi tlumst til a rannsaki hrif loftslagsbreytinga og hva kann a vera til ra er ess vegna einsleitara, srhfing nemenda er minni og af eim skum er geta okkar til a takast vi loftslagsvandann takmarkari. a er v grtbroslegta hugsa til ess a strstu atvinnuvegir slendinga eru og hafa veri byggir nttrunni. Er sama hvort liti er til landbnaar, fisksins sjnum ea lunda og hvala sem laa sfellt fleiri feramenn til landsins.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband