Leita Ý frÚttum mbl.is

FŠrsluflokkur: VÝsindi og frŠ­i

Sprengingar og hrun Ý Mřvatni

LÝfrÝki Mřvatns er mj÷g sÚrstakt, mři­ er Ý AđAL hlutverki Ý vistkerfinu. ┴rni Einarsson, forst÷­uma­ur rannsˇknarsetursins vi­ Mřvatn, og Arn■ˇr Gar­arson vi­ LÝffrŠ­iskor H═, hafa um ßratuga skei­ mŠlt vi­gang mřflugnanna, og annara lÝfvera Ý vatninu. SlÝkar langtÝma rannsˇknir krefjast mikillar ■olinmŠ­i, og mannafla, og eru ■eir ˇfßir ßhugamenn, frŠ­ingar og nemar sem hafa lagt h÷nd ß hßfinn (sřnat÷kudall hljˇmar ekki jafnvel).

┴rni, Arn■ˇr og fÚlagar hafa veri­ virkir Ý rannsˇknum ß ■essu vistkerfi en grein ■eirra Ý Nature ßri­ 2008 er einn hßpunkturinn ß gˇ­u verkefni. ═ greininni nutu ■eir a­sto­ar erlendra lÝkanasmi­a, sem sni­u reiknilÝk÷n sem ˙tskřra ßgŠtlega sveiflur Ý mřstofninum ß Mřvatni. Anthony RagnaráIves smÝ­a­i lÝkan til a­ fylgja eftir sveiflum ß m÷rku­um e­a hreyfingum gervitungla, eins og lřst er Ý pistli Ý Nature. Vincent Jensen a­sto­ar ■ß a­ t˙lka herlegheitin.

Megin ni­ursta­an er s˙ a­ stofninn sveiflist milli tvennskonar ßstanda. Annars vegar rˇtŠkar sveiflur Ý stŠr­, sem fˇlk kannast vi­, stundum er Mřvatn nŠr ˇsřnilegt a­ sumarlagi, en ÷nnur ßrin stendur ■a­ varla undir nafni. Hins vegar getur stofnstŠr­in stundum hangi­ st÷­ug um nokkura ßra skei­. LÝkani­ sem ■eir bygg­u getur ˙tskřrt hvorutveggja.

Ůa­ sem skiptir nßtt˙rulega mestu er ■a­ a­ vistkerfi eru ekki st÷­ug, og a­ stundum geta ■au hruni­, oft af veigalitlum ors÷kum. Ůa­ Štti a­ vera ßstŠ­a til ■ess a­ draga ˙r veigameira ßlagi ß vistkerfi, sem eru okkur nau­synleg lifibrau­.á

Tony Ragnar Ives heldur fyrirlestur um Mřvatn f÷studaginn 20. aprÝl, 12:30 Ý stofu 131 i Ískju nßtt˙rufrŠ­ih˙si H═. Allir velkomnir.

Booms and busts in the midges of Mřvatn

Kynning og ßgrip ß ensku

Anthony Ragnar Ives, Professor of Biological Sciences and head of the Ives lab at University of Wisconsin-Madison, will give a presentation of his research:

Ecosystems that show huge changes through time can reveal the ecological forces that stabilize or destabilize natural systems. Midges in Lake Mřvatn, Iceland, are an extreme example, with abundances that fluctuate over four orders of magnitude in irregular cycles lasting 4-8 years. Based on research conducting for over 40 years, we suspect that these fluctuations are caused by the midges' ability to deplete their food supply. If this hypothesis is correct, then Mřvatn will be a rare example in which the interactions between herbivores and their food create a highly unstable ecosystem.

═tarefni:

LÝfi­ Ý hrauninu ľ lÝfrÝki Ý vatnsfylltum hraunhellum Ý Mřvatnssveit

LÝf og ßstir vi­ eldfjallavatn

Nßtt˙ra Ý jafnvŠgi? Vei­iskapur Ý Mřvatni Ý 150 ßr

Til hei­urs Arn■ˇri Gar­arssyni


Hva­ gerist ß t˙ndrunni vi­ hlřnun jar­ar?

T˙ndran er margslungin, fßtŠk af tegundum en au­ug af lÝfmassa, st÷­ug en einnig vi­kvŠm og h˙n er eitt mikilvŠgasta vistkerfi­ sem ver­ur fyrir ßhrifum hnattrŠnna loftslagsbreytinga.

F÷studagnn 13. aprÝl kl. 12.30 Ý Ískju N-131, mun Ingibj÷rg Svala Jˇnsdˇttir, prˇfessor vi­ LÝf- og umhverfisvÝsindadeild, kynna rannsˇknir sÝnar Ý fyrirlestrarr÷­ LÝffrŠ­istofu:

Erindi hennar ver­ur flutt ß ensku, og nefnist Phenological responses to climate warming across the tundra biome

a_141.jpg┴grip erindis birtist einnig ß vefsÝ­u lÝffrŠ­istofu H═.

During more than two decades valuable data has been collected within the research network International Tundra Experiment (ITEX) aiming at answering the question how climate warming affects tundra plant communities and ecosystems. The large number of research sites widely distributed across the tundra biome, the use of standardized protocols and the combination of experimental warming and monitoring make this network unique. Several data syntheses have provided groundbreaking insights into how climate warming affects growth and reproduction of individual tundra plants and tundra plant communities. In this talk I will focus on more recent synthesis of phenological data. As expected, they show that warming accelerates phenology in general. Furthermore, the syntheses reveal that plants at colder sites (high Arctic) are more sensitive to a given increase in summer temperatures than plants at warmer sites (low Arctic and Alpine), that warming shortens the flowering season for Arctic and alpine plants and more so for late flowering species than early flowering. I will discuss the implications of these differential phenological responses to warming for plant reproductive success, plant establishment and trophic interactions in tundra ecosystems.

Dagskrß f÷studagsfyrirlestra LÝffrŠ­istofu


VÝsindama­ur 100sta dags ßrsins

VÝsindavefurinn og vÝsindafÚlag Ýslendinga standa fyrir merku verkefni Ý ßr, Ý tilefni af ßra afmŠlis fÚlagsins.

Verkefni­ gengur ˙t ß a­ segja frß st÷rfum Ýslenskra vÝsindamanna, einum ß hverjum degi allt ßri­. ═ dag er 100sti dagur ßrsins og ■ß er fjalla­ um rannsˇknir ┴sdÝsar Egilsdˇttur.

Ljˇst er a­ Ýsland ß marga gˇ­a og efnilega vÝsindamenn, sem starfa ß fj÷lbreyttum svi­um. Vegna mÝns ßhuga hef Úg a­allega lesi­ pistla um fÚlaga mÝna lÝffrŠ­ingana og ■ß sem rannsaka skyld fyrirbŠri.

En sÝ­an vaknar au­vita­ spurningin, hvort a­ Ý ßrinu endist dagar til a­ telja upp alla vÝsindamenn landsins? Ůa­ fer a­ ÷llum lÝkindum ■annig a­ ■eir sem ekki komast ß topp 365, ver­i s˙rir. RÚtt eins og b÷rn ß fˇtboltamˇti sem fatta a­ ■a­ voru ekki nˇgu margar medalÝur fyrir alla. ═slenskt vÝsindasamfÚlag er smßtt, en a­ fß a­ vita a­ ma­ur sÚ ekki ß topp 365 Ý minnsta vÝsindasamfÚlagi heims er rassskelling me­ gaddakylfu. Vonbrig­i er raunverulegur kraftur, og ansi langlÝf tilfinning. Stjˇrn fÚlagsins og vÝsindavefurinn gŠti m÷gulega lengt a­eins Ý ßrinu, e­a biti­ Ý skjaldarendur og sŠtt sig einhverja strauma ˙lf˙­ar. Vi­ sem erum svo ˇheppin a­ lenda ekki ß 365 ver­um a­ taka ■roska­a sřn ß mßli­, og ßtta okkur ß ■vÝ a­ vi­ stundum ekki vÝsindi til ■ess a­ fß ver­launapeninga. Drif okkar ver­ur a­ koma a­ innan, ■a­ ver­ur ekki kn˙i­ af ver­launagripum e­a vi­urkenningum einhverra nefnda.

═ gamla daga var fÚlagi­ mj÷g snobba­, leit ß sig sem hina Ýslensku vÝsindaakademÝu. N˙ er fÚlagi­ opnara og virkara Ý almennu vÝsindalÝfi og barßttu fyrir st÷­u vÝsinda Ý Ýslensku samfÚlagi. Vi­ vonum a­ ßtaki­ auki skilning okkar Ýslendinga ß vÝsinda og frŠ­imennsku hÚrlendis, landi og ■jˇ­ til framdrßttar.

═tarefni:

Hva­a rannsˇknir hefur ┴sdÝs Egilsdˇttir stunda­?

Hva­ hefur vÝsindama­urinn Ëlafur Arnalds rannsaka­?

á

Hva­ hefur vÝsindama­urinn PÚtur Henry Petersen rannsaka­?

Hva­ hefur vÝsindama­urinn Kesara Anamthawat-Jˇnsson rannsaka­?

Hva­ hefur vÝsindama­urinn MargrÚt Helga Ígmundsdˇttir rannsaka­?

á

á


Veirur og saga Ýslenskra vÝsinda

VÝsindafÚlag ═slendinga heldur mßl■ing um veirur og vÝsindas÷gu Ý Safnah˙sinu vi­ Hverfisg÷tu laugardaginn 7. aprÝl kl. 13.30. Flutt ver­a ■rj˙ erindi ■ar sem sjˇnum ver­ur bŠ­i beint almennt a­ Ýslenskri vÝsindas÷gu og tilteknum ■Štti hennar Ý fortÝ­ og n˙tÝ­, ■.e. hvernig rannsˇknir ß sau­fjßrsj˙kdˇmum ß tilraunast÷­inni a­ Keldum hafa nřst til skilnings ß HIV-veirunni og Ý barßttunni vi­ hana. Sß hluti er ekki einungis s÷gulegur ■vÝ a­ mikilvŠgar uppg÷tvanir hafa veri­ ger­ar Ý nřjustu rannsˇknum ß Keldum sem skipta mßli fyrir samtÝmann og framtÝ­ina.

Sigur­ur Gu­mundsson, prˇfessor vi­ lŠknadeild H═, segir frß arfleif­ Bj÷rns Sigur­ssonar sem kom ß fˇt tilraunast÷­inni a­ Keldum um mi­ja 20. ÷ld og ger­i merkar rannsˇknir ß mŠ­i-visnuveirunni Ý sau­fÚ sem reyndust l÷ngu sÝ­ar ˇmetanlegar vi­ rannsˇknir ß HIV-veirunni. Valger­ur AndrÚsdˇttir, sameindalÝffrŠ­ingur ß Keldum, gerir sÝ­an grein fyrir nřlegum rannsˇknum ß mŠ­i-visnuveiru og tekur dŠmi um hvernig ■Šr hafa nřst til skilnings ß HIV-veirunni og Ý barßttunni vi­ hana. Einnig fjallar Ůorsteinn Vilhjßlmsson, prˇfessor emeritus, um s÷gu Ýslenskra vÝsinda sÝ­ustu ÷ldina og tekur dŠmi um gagnkvŠma vÝxlverkun vÝsinda og samfÚlags, ■.e. řmiss konar ßhrif vÝsindanna ß lÝf fˇlks og st÷rf en einnig fj÷lbreytt ßhrif samfÚlagsins ß vÝsindin, verkefnaval og afur­ir.

Mßl■ingi­ er ■a­ fyrsta af sex sem VÝsindafÚlag ═slendinga stendur fyrir ß ßrinu um vÝsindi og samfÚlagslegar ßskoranir Ý tilefni af aldarafmŠli bŠ­i fÚlagsins og fullveldis ═slands. Hlutdeild vÝsindanna Ý Ýslenskri menningu frß fullveldi ver­ur m.a. sko­u­ ß mßl■ingunum en ekki sÝ­ur er Štlunin a­ stu­la a­ almennri umrŠ­u um samhengi vÝsindanna vi­ samfÚlagslegar ßskoranir me­ framtÝ­ina Ý huga. ┴ sÝ­ari mßl■ingunum ver­ur m.a. fjalla­ um mßltŠkni, umhverfismßl og fer­amßl.

Lokamßl■ingi­ ver­ur haldi­ ß 100 ßra afmŠli fÚlagsins 1. desember en ■a­ var stofna­ sama dag og ═sland var­ fullvalda rÝki, me­ ■a­ Ý huga a­ ÷flug vÝsindastarfsemi vŠri ■jˇ­inni nau­synleg til a­ dafna. FÚlagi­ stefnir a­ ■vÝ a­ styrkja st÷­u vÝsinda Ý Ýslensku samfÚlagi og menningu, m.a. me­ ■vÝ a­ standa fyrir frŠ­slu og umrŠ­um um řmiss konar rannsˇknir og dagskrßin ß afmŠlisßrinu er einmitt li­ur Ý ■vÝ.

Annar li­ur Ý afmŠlisdagskrßnni er samstarf vi­ VÝsindavefinn um dagatal Ýslenskra vÝsindamanna ■ar sem umfj÷llun um frŠ­imenn birtist daglega allt ßri­: Markmi­i­ er a­ breg­a upp svipmynd af fj÷lbreyttri flˇru blˇmlegs rannsˇknastarfs hÚrlendis og ■ř­ingu ■ess fyrir samfÚlagi­ allt.

http://www.visindavefur.is/flokkur/242/dagatal-islenskra-visindamanna/

═tarefni: Arnar Pßlsson 9. j˙lÝ 2015 MŠ­i og visna og upphaf lentiveirurannsˇkna

Erindi Halldˇrs Ůormar um MŠ­i og visna og upphaf lentiveirurannsˇkna

MargrÚt Gu­nadˇttir veirufrŠ­ingur

Arnar Pßlsson 30. j˙lÝ 2013 Fremstur vÝsindamanna ß ═slandi


Hversu m÷rg gen fßum vi­ frß hverjum forf÷­ur?

Me­ bŠttum a­fer­um til a­ greina erf­abreytileika manna ß milli og betri lÝk÷num Ý stofnerf­afrŠ­i hefur m÷guleikinn ß a­ svara spurningu eins og ■essari aukist miki­. Me­ ■vÝ a­ nota sameindagreiningar mß finna hva­a litningar og hlutar ■eirra koma frß f÷­ur, mˇ­ur, ÷fum, ÷mmum og fjarskyldari forfe­rum.

Arnar Pßlsson. äHversu m÷rg gen fßum vi­ frß hverjum forf÷­ur?ô VÝsindavefurinn, 21. mars 2018. http://visindavefur.is/svar.php?id=75186.

Margir n˙lifandi ═slendingar geta raki­ Šttir sÝnar til Egils SkallagrÝmssonar. En hversu m÷rg gen fengu ■eir Ý raun frß honum? Vi­ fßum helming gena okkar frß hvoru foreldri. ŮvÝ leggur amma barnabarni til 1/4 gena, langamma 1/8, langlangamma 1/16 og svona mß halda ßfram aftur Ý Šttir. Ef vi­ gerum rß­ fyrir 40 kynslˇ­um frß Agli til n˙tÝmaafkomenda hans er framlagi­ 1/1.000.000.000.000. Mi­a­ vi­ a­ erf­amengi okkar er 6.400.000.000 basar (ß tvÝlitna formi), er ljˇst a­ flestir afkomendur Egils fengu ekki einn einasta basa frß honum!

Me­ sama hŠtti mß reikna ˙t til dŠmis framlag pˇlska stj÷rnufrŠ­ingsins Kˇpernikusar (1473-1543) til n˙lifandi afkomenda hans. Me­ hli­sjˇn af erf­um og mi­a­ vi­ 20 kynslˇ­ir ■eirra ß milli er 1 milljˇnasti hluti erf­aefnis afkomandans frß Kˇpernikusi kominn.

En ef vi­ f÷rum stutt aftur Ý Šttir lÝtur dŠmi­ ÷­ruvÝsi ˙t. Frß hverri langalang÷mmu fßum vi­ til dŠmis 6,25% af erf­aefni okkar. Ůa­ er alv÷ru framlag. Um 1280 gen af ■eim 20.500 sem finnast Ý erf­amengi okkar, komu frß langalang÷mmu okkar.

erfdaframlag_stor_090218

Erf­aframlag til afkvŠmis, raki­ einn Šttlegg. ┴ x-ßs eru forfe­ur st˙lkunar teikna­ir og ß y-ßs erf­aframlag sem h˙n fŠr frß hverri formˇ­ur ß Šttleggnum.

RÚtt er a­ taka fram a­ allar t÷lurnar hÚr a­ ofan eru me­alt÷l og ÷ruggt a­ sumir afkomendur fengu meira erf­aefni frß hverjum forf÷­ur og a­rir minna. ┴stŠ­an er s˙ a­ stokkun litninga er ˇregluleg, atbur­irnir (endurr÷­un) sem klippa ■ß sundur og ra­a ■eim saman aftur eru ekki ■a­ margir Ý hverri kynslˇ­. Ůannig erfast stˇrir partar af litningum saman Ý gegnum margar kynslˇ­ir. Af ■vÝ lei­ir a­ flestir afkomendur Kˇpernikusar fengu ekkert, en a­rir meira af DNA frß honum.

Stofnerf­afrŠ­ingurinn Graham Coop hefur reikna­ lÝkurnar ß ■vÝ a­ vi­ fßum erf­aefni frß forfe­rum okkar. Eins og sÚst ß seinni myndinni Ý svarinu er framlag langalang÷mmu og hennar kynslˇ­ar t÷luvert, en ■egar komi­ er nokkrum kynslˇ­um ofar ver­a ßhrif breytileika Ý endurr÷­un meiri og lÝkurnar ß a­ vi­ erfum einhver gen frß forfe­rum okkar dvÝna hratt. Minni en 50% lÝkur eru ß a­ forfe­ur Ý 9. li­ hafi gefi­ okkur eitt einasta gen og vi­ 14. kynslˇ­ eru lÝkurnar or­nar minni en 5%.

En framlagi­ hŠkkar vitanlega ef forfa­irinn (til dŠmis langalangamman Ý dŠminu a­ ofan) kemur tvisvar e­a oftar fyrir Ý ŠttartrÚ einstaklings. Og ■vÝ ofar sem vi­ klifrum Ý ŠttartrÚ­, ■vÝ meiri ver­a lÝkurnar ß a­ greinarnar falli saman. Samruni Ý Šttartrjßm er ansi algengur og getur af sÚr forvitnileg mynstur.

Meginni­urst÷­ur:

  • Einstaklingar frß helming gena sinna frß hvoru foreldri.
  • Einstaklingar fß fjˇr­ung gena sinna frß hverri ÷mmu og afa.
  • Einstaklingar fß sÝfellt minna erf­aframlag frß forfe­rum ■egar klifra­ er ofar Ý ŠttartrÚ­.
  • Stokkun litninga veldur mikilli dreifni Ý erf­aframlagi hvers forf÷­urs ofar Ý ŠttartrÚnu.

Heimildir og mynd:


Vi­ lŠkinn klekst ofurlÝtil lirfa

Hox genagengi­ er nau­synlegt til a­ skilgreina eiginleika dřra. St÷kkbreytingar Ý ■eim geta raska­ ■roskun lÝffŠra, t.d. nřrna og hjara, en einnig hryggjas˙lunnar.

Hox genin finnst lÝka Ý flugum, ■ar sem Ubx geni­ střrir m.a. myndun jafnvŠgiskˇlfa.

St÷kkbreyting sem veldur ofvirkni Ý Antennapedia geninu veldur ■vÝ a­ ■reifarar flugunnar breytast Ý fˇtavÝsa.antennapedia.gif E­lileg fluga vinstramegin, fluga me­ galla Ý Antennapediaá hŠgra megin. Mynd af vef Swarthmore College.

SÝ­degis k÷llu­ust genin ß vi­ dŠgurflugu einstaka ˙r safni Sigf˙sar Halldˇrssonar, og fŠddist ■ß textabrot ■etta.

Vi­ lŠkinn klekst ofurlÝtil lirfa
Me­ kynburstabr˙sk ß fˇtunum
Hoxgena tjßning Ý fˇtavÝsinum
Myndi breyta ■eim Ý ÷llum tegundunum

Ef ■˙ vŠrir or­in lÝtil fluga
Me­ antennapedia galla Ý genunum
١ ■˙ ei til annars mŠtti duga
Ů˙ eflaust gŠtir kitla­ nefi­ ■itt (me­ fˇtinum sem stendur ˙t ˙r andlitinu ß ■Úr)

Ýtarefni:

Arnar Pßlsson Keisaragen Ý litfrumum


Heg­a eineggja tvÝburar sÚr eins?

Me­ ÷­rum or­um, munu tveir einstaklingar me­ s÷mu arfger­ heg­a sÚr eins?

Au­vita­ munu ■eir ekki gera allt eins, lyfta kaffibolla ß s÷mu sek˙ndu e­a berja ß puttann ß sÚr Ý sama h÷ggi.

Hva­ rŠ­ur ■vÝ hvernig einstaklingur vi­ ver­um?

Eru ■a­ atlŠti­, umhverfi­, mˇtlŠti­ e­a samskiptin?

Eru ■a­ gen sem hafa ßhrif ß ˙tlimi og andlit, persˇnuleika e­a lÝkamlegan styrk?

E­a skiptir teningakast mßli. Heppni e­a ˇheppni, eftir ■vÝ hva­a form tilviljunin tekur sem markar okkur fyrir lÝfstÝ­?

Ben de Bivort vi­ Harvard Hßskˇla tilheyrir hˇpri ungra vÝsindamanna sem eru a­ takast ß vi­ slÝkar spurningar. Hann notar hugmyndir ■rˇunarfrŠ­innar og a­fer­ir sameindalÝffrŠ­i og gerir tilraunir ß ßvaxtaflugum.

Ben mun halda erindi ß vegum lÝffrŠ­istofu Hßskˇla ═slands ■ri­judaginn 13. mars nk.á

Erindi­ ver­ur Ý Frˇ­a, fyrirlestrasal ═slenskrar erf­agreiningar kl. 10:00

Ý stofu 131 Ý Ískju - nßtt˙rufrŠ­ah˙si H═ - a­gangur ˇkeypis og ÷llum heimill).

HÚr fylgir titil erindis hans og tengill ß ßgrip ■ess.

The de Bivort lab in the Department of Organismic and Evolutionary Biology and at the Center for Brain Science at Harvard University.

"Intragenotypic variability and the origins of individuality"


Uppspretta einstaklingsins

Hva­ rŠ­ur ■vÝ hvernig einstaklingur vi­ ver­um?

Eru ■a­ atlŠti­, umhverfi­, mˇtlŠti­ e­a samskiptin?

Eru ■a­ gen sem hafa ßhrif ß ˙tlimi og andlit, persˇnuleika e­a lÝkamlegan styrk?

E­a skiptir teningakast mßli. Heppni e­a ˇheppni, eftir ■vÝ hva­a form tilviljunin tekur sem markar okkur fyrir lÝfstÝ­?

Einnig mß spyrja, heg­a eineggja tvÝburar sÚr eins?

Me­ ÷­rum or­um, munu tveir einstaklingar me­ s÷mu arfger­ heg­a sÚr eins?

Au­vita­ munu ■eir ekki gera allt eins, lyfta kaffibolla ß s÷mu sek˙ndu e­a berja ß puttann ß sÚr Ý sama h÷ggi.

En ˇvÝst er hversu mikil ßhrif tilviljun og saga einstaklingsins hefur ß atferli, heg­un og persˇnuleika?

Ben de Bivort vi­ Harvard Hßskˇla tilheyrir hˇpri ungra vÝsindamanna sem eru a­ takast ß vi­ slÝkar spurningar. Hann notar hugmyndir ■rˇunarfrŠ­innar og a­fer­ir sameindalÝffrŠ­i og gerir tilraunir ß ßvaxtaflugum.

Ben mun halda erindi ß vegum lÝffrŠ­istofu Hßskˇla ═slands ■ri­judaginn 13. mars nk.á

Erindi­ ver­ur Ý Frˇ­a, fyrirlestrasal ═slenskrar erf­agreiningar kl. 10:00

Ý stofu 131 Ý Ískju - nßtt˙rufrŠ­ah˙si H═ - a­gangur ˇkeypis og ÷llum heimill).

HÚr fylgir titil erindis hans og tengill ß ßgrip ■ess.

The de Bivort lab in the Department of Organismic and Evolutionary Biology and at the Center for Brain Science at Harvard University.

"Intragenotypic variability and the origins of individuality"


Viltu lßta klˇna dau­vona hundinn ■inn?

BŠndur, hestamenn og gŠludřraeigendur vita a­ menn og dřr geta tengst sterkum b÷ndum.

Af einhverjum ßstŠ­um nß hundar, kettir og kannski hestar gˇ­um tengslum vi­ mannfˇlk. A­ minnsta kosti ■ekki Úg engan eiganda gullfiska e­a snßka sem samtvinnast gŠludřri sÝnu jafn innilega og margir ■essum tegundum.

Hva­ gerir ma­ur ■egar ßstsŠlt gŠludřr e­a uppßhalds klßrinn veikist og deyr?

Ma­ur syrgir.

Og heldur ßfram a­ lifa.

١tt vi­ dßumst a­ sterkum tilfinningalegum tengslum manns og dřrs, gerum vi­ lÝka rß­ fyrir a­ fˇlk komist yfir slÝka sorg. Au­veldar en sß sem missir mennskan ßstvin.

En ef ■˙ ßtt k÷tt e­a hund Ý andarslitrunum, er bo­i­ upp ß m÷gulega lei­ til a­ svindla ß dau­anum. Vilt ■˙ lßta klˇna dau­vona hundinn ■inn?

FyrirtŠki Ý Su­ur-Kˇreu og BandarÝkjunum bjˇ­a upp ß katta og hunda klˇnunar■jˇnstu. Fyrir nokkrar milljˇnir krˇna taka ■eir frumur ˙r (stundum dau­vona) hundi e­a ketti og gera tilraun til a­ klˇna vi­komandi, me­ samskonar a­fer­ og Dollř var klˇnu­. Klˇnun felur Ý sÚr a­ b˙a til nřjan einstakling me­ s÷mu erf­asamsetningu og annar einstaklingur.

FyrirtŠkin leggja ßherslu ß a­ um tilraun sÚ a­ rŠ­a, ekki er ÷ruggt a­ h˙n takist.

Til a­ h˙n gangi upp ■arf heillegar frumur ˙r gŠludřrinu. Einnig ■arf nokkur egg ˙r s÷mu tegund, kjarna eggjanna ■arf a­ fjarlŠgja og lßta frumurnar renna saman vi­ ■Šr. Ef kjarninn virkar nŠgileg vel og ■roskun hefst eru kÝmbl÷­rur settar Ý leg sta­g÷ngumŠ­ra, sem ■urfa a­ bera fˇstrin alla me­g÷nguna.

Eins og gefur a­ skilja eru m÷rg skref ß ■essari lei­ og alls ˇvÝst a­ h˙n heppnist Ý ÷llum tilfellum.

Ůar sem ■jˇnustan er frekar dřr hafa a­allega au­ugir gŠludřraeigendur nřtt sÚr hana. Nřlega bßrust tÝ­indi af ■vÝ a­ Barbra Streisand hef­i lßti­ klˇna tÝk a­ nafninu Samantha, sem var henni ansi kŠr.

Klˇnunin heppna­ist, Barbra fÚkk tvŠr klˇna­ar tÝkur sem h˙n nefndi Miss Scarlet og Miss Violet. SamkvŠmt vi­tali Ý dŠgurmßlabla­inu Variety var Barbra undrandi ß a­ hundarnir tveir vŠru ekki eins, sÚrstaklega ekki persˇnuleikar ■eirra.

Duh, var hi­ augljˇsa svar. Ůetta er "Ha, er tungli­ ekki ˙r osti?" augnablik.

Eineggja tvÝburar eru me­ sama erf­aefni, og eru ■vÝ lÝkari en venjuleg systkyni, en ALDREI nßkvŠmlega eins*.

Eiginleikar lÝfvera eru tilkomnir vegna gena, umhverfis, samspils gena og umhverfis og lÝka tilviljunar. Tilviljun getur rß­i­ ■vÝ a­ tveir einstaklingar me­ s÷mu gen ver­a ˇlÝkir, sbr. eineggja tvÝburana.

Klˇnar ver­a ekki eins og upprunalegi einstaklingurinn (fa­irinn/mˇ­urin).

Klˇnar ver­a ekki saman persˇnan.

Eins er ˇm÷gulegt a­ svindla ß dau­anum me­ ■vÝ a­ klˇna sjßlfan sig. Klˇninn ver­ur alltaf ÷nnur manneskja, og ekkert endilega forskriftinni a­ sjßlfum sÚr ■akklßt(ur)...

═tarefni:

Klˇnun apa og apakˇngur fortÝ­ar

*Sama hversu oft bent er ß ■etta eina par tvÝeggja tvÝbura sem dˇ ˙r sama sj˙kdˇmi sama daginn. Allir hinir eineggja tvÝburarnir deyja ß mismunandi d÷gum ˙r ˇlÝkum sj˙kdˇmum.


Hvernig rata taugar ß ßfangasta­?

Vi­ ■roskun heilans og taugakerfisins ■urfa taugarnar a­ tengjast saman, og tengjast vi­ skynfŠrin. Taugar eru margar me­ langa sÝma, sem teygja sig um heilann, mŠnu e­a vefi lÝkamans.

En hvernig rata taugar ß ßfangasta­?

SigrÝ­ur R. Franzdˇttir tauga■roskunarfrŠ­ingur rannsakar ■etta Ý ßvaxtaflugunni.

augndiskur

á

Augnbolli ßvaxtaflugunnar myndast ß lirfustigin og ■urfa ljˇsnŠmu frumurnar a­ tengjast vi­ heilann.

Myndin er af augnbotni ßvaxtaflugu, ß vissuá ■roskastigi. ═ skßlinni myndast ljˇsnŠmu frumurnar, sto­frumur eru rau­ar og taugasÝmar blßir

LjˇsnŠmu frumur Ý botni disksins, ■arf a­ tengja vi­ heilan, og vaxa taugasÝmar Ý gegnum stilkinn (til vinstri) inn Ý heilann og ß rÚttar st÷­var.

HŠgt a­ fylgjast me­ e­lilegri ■roskun me­ litun ß frumum.

HŠgt a­ kanna ßhrif einstakra gena ß ferlin, me­ ■vÝ a­ kvekja ß ■eim ß r÷ngum sta­ (tÝma) e­a me­ ■vÝ a­ ˇvirkja ■au.

Ůß er spurt hvort og ■ß hvernig tauga■roskunin raskast? Tengist auga­ rÚtt e­a ekki?

HŠgt a­ beita s÷mu a­fer­um til a­ rannsaka ■roskun, lÝfe­lisfrŠ­i, atferli og lÝffrŠ­i sj˙kdˇma.

SameindalÝffrŠ­i miki­ notu­ til a­ rannsaka sj˙kdˇma, faraldra og ÷ldrun.

Rannsˇkn ■essi og margar a­rar ß lÝffrŠ­Ý ═slands, starfsemi fruma, ■roskunar, vistkerfum og sj˙kdˇmum ver­a kynntar ß Hßskˇladeginum 3. mars 2018.

Askja nßtt˙rufrŠ­ih˙s H═ 12:00-16:00, allir velkomnir.

═tarefni:

Franzdˇttir SR, Engelen D, Yuva-Aydemir Y, Schmidt I, Aho A, Klńmbt C. Switch in FGF signalling initiates glial differentiation in the Drosophila eye. Nature. 2009 Aug 6;460(7256):758-61. doi: 10.1038/nature08167.

á


NŠsta sÝ­a

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband