Leita Ý frÚttum mbl.is

FŠrsluflokkur: VÝsindi og frŠ­i

A­ klifra Ý lÝfsins trÚ

ŮrˇunarfrŠ­ingar hafa afhj˙pa­ skyldleika margra tegunda og hvernig ■Šr ra­ast Ý stŠrri hˇpa, Šttir, fylkingar og rÝki.

TrÚ lÝfsins er grÝ­arlega stˇrt og teygir sig langt aftur Ý tÝmann. Vi­ eigum Ý mesta basli me­ a­ skilja eiginleika vistkerfa e­a framrßs tÝmans yfir ßratugi og kynslˇ­ir. Vi­ erum ekki vel Ý stakk b˙inn til a­ skilja leyndardˇma trÚs lÝfisns.

En vi­ getum nota­ verkfŠri til a­ nß utan um trÚ lÝfsins og klifra Ý ■vÝ.

Algenga lei­in er a­ teikna mynd af trÚ lÝfisns, me­ helstu hˇpum og fulltr˙um ■eirra.

Nřleg a­fer­ er a­ gera gagnvirkt forrit sem hŠgt er a­ leika sÚr me­. Samanber Onezoom.

OnezoomTreeTakk SnŠbj÷rn fyrir ßbendinguna.

á

┌tdau­i tegunda og blinda okkar ß hŠgar breytingar

┌tdau­i dřra er raunverulegt vandamßl og hann getur haft alvarlegar aflei­ingar.

┴stŠ­ur ˙tdau­a eru margvÝslegar, ofvei­ar, ey­ing b˙svŠ­a, landnřting, mengun frß t.d. landb˙na­i og i­na­i, og vitanlega loftslagsbreytingar.

═ fyrri viku bßrust tÝ­indi af ■vÝ a­ fyrsta spendřri­ hafi dßi­ ˙t augljˇslega af v÷ldum loftslagsbreytinga.

Tegund sem kalla­ist Bramble Cay melomys, var m˙s sem bjˇ ß lÝtilli ┴stralskri eyju. H˙n lif­i ß litlu rifi milli ┴stralÝu og Pap˙a nřju gÝneu.

HŠkkandi sjßvarsta­a vegna loftslagbreytinga eyddi b˙svŠ­um ß eyjunni. Vita­ var um afdrif hennar, vegna ■ess a­ h˙n haf­i veri­ ranns÷ku­ og bjˇ ß lÝtilli eyju (og vegna ■ess a­ h˙n var sŠt m˙s). Fyrir hverja eina slÝka tegund sem vi­ missum, er hŠtt vi­ a­ vi­ missum tugi, hundru­i, ■˙sundir annara, ekki jafn vel ■ekktra e­a minna heillandi, vegna loftslagsbreytinga.

Endurfundur skjaldb÷kunnar

┴ svipu­um tÝma bßrust frÚttir af ■vÝ a­ skjaldbaka sem talin var ˙tdau­ fannst aftur. Skjaldbanakn Chelonoidis phantasticus (KelenŠdis fantastÝkus me­ Ýslenskri latÝnu),
břr ß Fernandina eyjunni Ý Galßpagoseyjaklasanum. SÝ­ast sßst til tegundarinnar fyrir 110 ßrum, og tali­ var a­ h˙n vŠri ˙tdau­ Ý kj÷lfar eldgos. En nßtt˙rufrŠ­ingar h÷f­u fundi­ margvÝslegar vÝsbendingar um tilvist skjaldb÷ku ß eyjunni, m.a. grunsamlegan saur. Me­ samstilltu stˇrßtaki fannst ein skjaldbaka tegundarinnar. Ljˇst er a­ ■ˇ eitt eintak hafi fundist, og tegundin ■vÝ ekki formlega ˙tdau­, eru ekki margir einstaklingar eftir.

Blessunarlega eru enn■ß ˇspillt svŠ­i ß j÷r­inni, m.a. ß Galapagos eyjum, sem er me­ stˇra ■jˇ­gar­a ■ar sem dřr og a­rar lÝfverur hafa athvarf. Ůau athv÷rf eru samt fß, lÝtil og fer fŠkkandi.

Hrun skordřra

Nokkrar nřlegar rannsˇknir hafa afhj˙pa­ hnignun stofna skordřra. Rannsˇknir ß skordřrum eru mun erfi­ari en ß stŠrri dřrum og g÷gnin sem fyrir liggja gloppˇttari. Samt er augljˇst a­ stofnar skordřra hafa lßti­ ß sjß, eins og ■ekkist e.t.v. best ß ßstandi břflugnastofna Ý Evrˇpu og nor­ur AmerÝku. FrÚttir um skordřrahruni­ voru kannski a­eins of dramatÝskar, en ■Šr v÷rpu­u a.m.k. ljˇsi ß vanrŠktan risa. Skordřr eru ßkaflega mikilvŠg, Ý vistkerfum og fyrir landb˙na­, en veruleikinn er sß a­ vi­ ■ekkjum ■au fßranlega illa. Skordřr tilheyra li­dřrum, sem eru 80% af ÷llum ■ekktum tegundum dřra. Til a­ mynda hefur um 900.000 skordřrategundum veri­ lřst. Tali­ er a­ heildarfj÷ldi tegunda skordřra sÚ eitthva­ Ý kringum 30 milljˇnir. Til samanbur­ar eru bara ■ekktar um 6500 spendyrategundir. ËlÝklegt er a­ margar tegundir spendřra sÚu ˇfundnar.

Spurt var, getur erf­afrŠ­in hjßlpa­ okkur vi­ a­ bjarga tegundum frß ˙tdau­a?

Tvennt hefur veri­ nefnt. Notkun erf­agreiningar til a­ skilja fj÷lbreytileika tegunda og stofna, e­a nota sameindaerf­afrŠ­i og frumulÝffrŠ­i til a­ klˇna tegundir e­a erf­abreyta n˙lifandi tegundum ■annig a­ ■Šr lÝkist ˙tdau­um (t.d. fÝl Ý lo­fÝl).

Hi­ fyrra er au­velt, hi­ seinna er nŠr ■vÝ a­ vera vÝsindaskßldskapur en veruleiki. Erf­atŠknin mun ekki gagnast, ■rßtt fyrir řmiskonar yfirlřsingar, til a­ bjarga tegundum frß Ý ˙trřmingarhŠttu. Sannarlega hafa nokkrar tegundir veri­ klˇna­ar, ssvo sem kindur, křr og skyldar tegundir, en einnig nokkrar a­rar. Heilmiki­ og kostna­arsamt ■rˇunarstarf er nau­synlegt til a­ geta klˇna­ einstaklinga ßkve­innar tegundar. Ůannig a­ fyrir hverja eina tegund sem vi­ myndum vilja klˇna og bjarga ß ■ann hßtt yr­um vi­ a­ leggja Ý mikinn startkostna­. Og alls er ˇvÝst a­ klˇnunin heppnis. Ekki hefur tekist a­ klˇna ÷ll dřr sem reynt hefur veri­. Dollř var t.d. afur­ tilraunar 277, me­ klˇnun ß kindum.

Ekki er verjandi a­ ey­a meiri fjßrmunum Ý a­ b˙a til einn klˇna­an nashyrning - en ■yrfti til a­ halda uppi og vernda m÷rg■˙sund ferkÝlˇmetra ■jˇ­gar­i Ý langan tÝma.

MikilvŠgust eru orsakir ■ess a­ dřr og a­rar lÝfverur eru Ý ˙trřmingarhŠttu, ■.e. gj÷r­ir mannana. Ey­ing b˙svŠ­a vegur ■ar mest. Ef vi­ klˇnum fullt af dřrum, en setjum ■au sÝ­an Ý agnarsmßa ■jˇ­gar­a e­a lŠsum inni Ý dřragar­i, ■ß h÷fum vi­ ekki bjarga­ mßlunum. Vi­ h÷fum Ý besta falli afvegaleitt sjßlf okkur, og fresta­ ■vÝ a­ takast ß vi­ rˇt vandans.

Okkar mesti galli - blinda ß hŠgar breytingar

Vi­ manneskjurnar erum lÚleg Ý ■vÝ a­ mŠla hŠgfara breytingar, ß nßtt˙runni og ÷­rum hlutum. Enska hugtaki­ sem lřsir ■essum galla okkar er Shifting baseline syndrome, sem ■ř­a mŠtti sem vi­mi­i­ hreyfist heilkenni­.

FrŠgt dŠmi er af sportvei­um. Hvert einasta ßr er haldin sportvei­i, og einhver fiskur er stŠrstur og fˇlki finnst hann risatˇr. En ef bornir eru saman stŠrstu fiskana yfir langt tÝmabil, t.d. frß 1910 til 2010, sÚst a­ ■eir fara sÝfellt minnkandi. Fˇlk skynjar ■etta ekki, ■vÝ vi­mi­i­ fŠrist ß hverju ßri.

Ůa­ sama ß vi­ um allt mat okkar ß ßstandi nßtt˙runnar (og m÷gulega ■ßttum Ý samfÚlaginu). ═ Evrˇpu og AmerÝku hefur skordřrum fŠkka­ vegna ey­ingu b˙svŠ­a, rŠktarland kemur Ý sta­ villtrar nßtt˙ru, og h˙sahverfi Ý sta­ akra, me­ ■eim aflei­ingum a­ yfir ßr og ßratugi fŠkkar skordřrunum.

Ůetta birtist um alla j÷r­, Ý m÷rgum ■ßttum umhverfis, og orsakirnar eru yfirleitt mennskar. Breytingar eru ß loftslagi, vegna ■ess a­ vi­ keyrum bÝla, kaupum drasl og flj˙gum til ˙tlanda oft ß ßri! Ef vi­ viljum bjarga sjßlfum okkur, b÷rnum okkar og lÝfinu ß j÷r­inni Ý lei­inni, ■ß ■urfum vi­ a­ breyta heg­an okkar. Og ■rřsta ß stjˇrnv÷ld a­ taka til a­ger­a. Vi­ eigum ekki a­ mˇtmŠla ■egar grŠnir skattar eru settir ß eldsneyti til a­ au­veld orkuskipt, e­a flugfargj÷ld hŠkka til a­ draga ˙r loftslagsbreytingum! Hugsa um langtÝmahag ekki skammtÝmavellÝ­an.

Pistillinn var rita­ur eftir samrŠ­ur vi­ Morgun˙tvarpsfˇlk ß Rßs 2.

Ýtarefni:

. CNN 21. febr˙ar 2019. Australian mammal becomes first to go extinct due to climate change. https://edition.cnn.com/2019/02/20/australia/mammal-climate-change-extinction-intl-trnd/index.html

Giant tortoise believed extinct for 100 years found in Galßpagos – The guardian 21. feb 2019.

Smithsonian, fj÷ldi skordřra.

Ed Young 19. feb. 2019. The atlantic Is the Insect Apocalypse Really Upon Us?

By Brooke Jarvis, 27. nˇv. 2018áThe Insect Apocalypse Is Here.


Kynning ß Flˇru ═slands - 25. febr˙ar.

Bo­a­ er til a­alfundaráHins Ýslenska nßtt˙rufrŠ­ifÚlags mßnudaginn 25. febr˙ar 2019 Ý stofu 132 Ý Ískju, h˙si nßtt˙ruvÝsinda vi­ Hßskˇla ═slands. Fyrir dagskrß a­alfundar ver­ur bˇkin Flˇra ═slands kynnt. H˙n kom ˙t n˙na fyrir jˇlin og eru h÷fundar H÷r­ur Kristinsson, Jˇn Baldur HlÝ­berg og ١ra Ellen ١rhallsdˇttir. Erindi­ flytja ■au ١ra og Jˇn Baldur og hefst ■a­ kl. 17:15. Allir eru velkomnir eins og ß ÷nnur frŠ­sluerindi fÚlagsins.

á

A­alfundarst÷rf hefjast a­ ■vÝ loknu, kl. 18:15.

á

HŠgt er a­ deila vi­bur­inum ß Facebook

á


Samband okkar vi­ pottablˇm og gen

Umhverfi n˙tÝmamannsins er fullt af framandi efnum og ■ßttum, m.a. hŠttulegum lÝfrŠnum efnasamb÷ndum. Ůa­ eru tvŠr lei­ir til a­ takast ß vi­ vandann. Minnka notkun e­a seytingu ß lÝfrŠnum efnasamb÷ndum, e­a leita lei­a til a­ hreinsa loft Ý mannab˙st÷­um.

Hˇpur vi­ Washington Hßskˇlann Ý Seattle nřtti sÚr erf­atŠkni til a­ reyna a­ leysa vandann.

Long Zhang og fÚlagar notu­u erf­atŠkni notu­ til a­ flytja gen ˙r kanÝnu inn Ý stofublˇm til a­ gera henni kleift a­ taka upp og ey­a hŠttulegum efnum.

Hvernig virkar erf­atŠkni?

Gen er einangra­ – kalla­ klˇnun – og sett Ý genaferju. ═ ■essu tilfelli var skeytt saman tveimur genum, P450 geninu 2e1 og geni sem skrßir fyrir grŠnu fl˙rljˇmandi prˇtÝni, sem Štta­ er ˙r marglyttu. Ůetta seinna er nota­ til a­ skima fyrir erf­abreyttum pl÷ntum, en er ßhrifalaust a­ ÷­ru leyti.

P450 er hˇpur ensÝma sem taka ■ßtt Ý nřsmÝ­, umbreytingu og/e­a ni­urbroti ß lÝfrŠnum efnum, t.d. fitum, steraaflei­um, virkum efnum ˙r pl÷ntum e­a lyfjum. Menn eru t.d. me­ 60 slÝk gen, en hver tegund er me­ ˇlikt sett af genum.

Til ur­u 8 erf­abreyttar pl÷ntur, sem tjß­u P450 2e1 geni­ mismiki­ (■a­ er fyllilega e­lilegt, ■a­ fer eftir ■vÝ hvar geni­ innlima­ist Ý litning mßnagullsins hveru vel ■a­ er tjß­). Aflei­ingin er hins vegar s˙ a­ pl÷nturnar eru misgˇ­ar Ý a­ framlei­a prˇtÝni­ og hafa ■vÝ mismikla getu til a­ brjˇta ni­ur efnasamb÷ndin.

┴­ur haf­i ■etta gen veri­ flutt inn Ý trÚ, en hÚr var notast vi­ stofublˇmi­ mßnagull – ■vÝ markmi­i­ var a­ b˙a til pl÷ntu sem gŠti hreinsa­ loft innan dyra.

Til a­ kanna hvort a­ markmi­ rannsˇknar tˇkust voru pl÷ntur settar Ý loka­a klefa, me­ venjulegu andr˙mslofti e­a me­ lÝfrŠnum eiturefnum.

Prˇfa­ var bŠ­i benzen og klˇrˇform, hvoru tveggja andstygg­ar efnasamb÷nd, hvimlei­ Ý smßsk÷mmtum (sbr l˙ranna sem Tinni fÚkk) en banvŠn Ý of miklu magni.

Ni­urst÷­urnar sřna a­ styrkur efnanna minnkar Ý klefa me­ erf­abreyttu mßnagullunum, en ekki hjß vi­mi­unarhˇpunum. ┴lyktunin er s˙ a­ plantan tekur efnin upp, og ensÝmi­ brřtur a­ ÷llum lÝkindum ni­ur efnin.á

Rannsˇknin er ekki fullkomin, 1 ■a­ voru ekki sřnd ÷ll g÷gn sem sta­festa innlimum gensins, (ˇbein mŠling sty­ur ■ß ßlyktun), 2 ekki ar athuga­ hvort ■au safnist upp Ý pl÷ntunni e­a h˙n brjˇti ■au ni­ur og nřti sÚr 3 prˇfunin ß efnunum var ger­ me­ fjˇrum endurtekningum. (heppilegra hef­i veri­ a­ gera fleiri endurtekningar). 4 nokkrar a­rar rannsˇknir hafa gert ■etta ß­ur, flytja ■etta gen inn Ý pl÷ntur, en bara ■essi komst Ý frÚttirnar.

En stˇra spurningin er, vill fˇlk kaupa erf­abreytta pl÷ntu til a­ hreinsa lofti­ sitt?

Erf­abreyttar pl÷ntur hafa mŠtt t÷luver­ri mˇtspyrnu, sÚrstaklega Ý Evrˇpu. Orsakirnar eru fj÷l■Šttar, m.a. andspyrna vi­ i­nvŠddan landb˙na­ e­a matvŠlaframlei­slu, sˇkn Ý heilbrig­ari lÝfstÝl, og hrŠ­sla vi­ a­ veri­ sÚ a­ spilla nßtt˙runni.

Ëtti vi­ erf­abreyttar lÝfverur er mj÷g raunverulegur og tilfinninga■runginn. Nřlegar sßlfrŠ­irannsˇknir sřna a­ vi­ t˙lkum gen ß annan hßtt en a­ra ■Štti Ý ver÷ldinni. Gen eru ßlitin hluti af e­li lÝfvera. Og breytingar ß ■eim, t.d. af mannav÷ldum, er ■ß r÷skun ß e­li lÝfsins.

Steven Heine fjallar um ■etta Ý bˇkinni DNA is not destiny.

Hˇpi fˇlks var skipt Ý ■rennt. Hluti hˇpsins las grein um a­ umhverfis■Šttir řti undir offitu. Annar hluti las grein um a­ gen řti undir offitu, og sß ■ri­ji fÚkk texta sem sag­i ekkert um offitu. Eftir lesturinn fÚkk fˇlk a­gang a­ hvÝldarherbergi me­ k÷kubakka. Ni­urst÷­urnar eru ■Šr a­ fˇlk sem las um gen, bor­ar fleiri k÷kur en hinir. Ef ■˙ “veist” a­ offita er af v÷ldum gena, eru minni lÝkur ß ■vÝ a­ ■˙ gŠtir a­halds. Ůeir sem lßsu um ßhrif umhverfis ß offitu, brug­ust ekki vi­. M.o.o. vi­ tr˙um meira ß ßhrif erf­a en umhverfis, ■vÝ vi­ h÷ldum a­ arfgengir ■Šttir sÚu mikilvŠgari en umhverfis■Šttir. Sem er algert kjaftŠ­i, ■vÝ felstir sj˙kdˇmar eru me­ arfgengi minna en 50% sem ■ř­ir a­ umhverfi (og tilviljun) skiptir meira mßli en gen.

lottetal07b.jpg═tarefni.

Long Zhang, Ryan Routsong, and Stuart E. Strand. Greatly Enhanced Removal of Volatile Organic Carcinogens by a Genetically Modified Houseplant, Pothos Ivy (Epipremnum aureum) Expressing the Mammalian Cytochrome P450 2e1 Gene Environ. Sci. Technol., 2019, 53 (1), pp 325–331. DOI: 10.1021/acs.est.8b04811

https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.est.8b04811

Dar-Nimrod I, Cheung BY, Ruby MB, Heine SJ. Can merely learning about obesity genes affect eating behavior? Appetite. 2014 Oct;81:269-76. doi: 10.1016/j.appet.2014.06.109.

UnrŠ­ur Ý ˙tvarpinu, R┴S2 7 feb. Hlusta.

Myndin er ˙r grein okkar frß 2007, lita­ er fyrir ■remur prˇtÝnum Ý flugufˇstrum me­ hjßlp GFP.

á


Meistaradagur lÝffrŠ­i 25. jan˙ar

F÷studagur, Jan˙ar 25, 2019 - 13:00

Meistaranemar vi­ LÝf- og umhverfisvÝsindadeild og Jar­vÝsindadeild kynna meistaraverkefni sÝn.

Allir velkomnir.MSU_museum_butterflies

Stofa/room 132 Stofustjˇri: Ingibj÷rg Svala Jˇnsdˇttir

13:00Opnuná
13:10GrÚtar Gu­mundssonMicroRNA in the development and
craniofacial morphogenesis of
polymorphic Arctic charr (Salvelinus alpinus)
13:30Samantha JengMicrotubule associations of Pontin and
Reptin: roles in the dendritic arbor of
Drosophila sensory neurons
13:50┴sdÝs Ëlafsdˇttir┴hrif olÝu ß krŠkling (Mytilus edulis L.) frß hreinu og mengu­u svŠ­i vi­
═sland: upps÷fnun PAH efna og DNA
skemmdir
14:10S÷lvi R˙nar VignissonFood selection of waders on migration at Reykjanesskagi
14:30Anna SelbmannComparison of the pulsed call repertoires of killer whales (Orcinus orca) in Iceland and Norway
14:50Mervi Orvokki Luoma

Distribution of Cow Parsley (Anthriscus
sylvestris
) in ReykjavÝk


VerkfŠrakista doktorsnema

Mi­st÷­ framhaldsnßms vi­ H═ hefur vaxi­ og auki­ ■jˇnustu vi­ framhaldsnema.

Nřjasta framlagi­ er r÷­ stuttra fyrirlestra fyrir doktorsnema um margvÝslega hagnřt og frŠ­ileg atri­i. Til a­ mynda ver­ur bo­i­ upp ß fyrirlestra um si­frŠ­i, notkun gagnagrunna, ritun, heimildaumsřslu og fleira.

Allar vinnustofur fara fram ß ensku.á Bo­i­ ver­ur upp ß hßdegisver­.á
á
Nokkrar vinnustofur eru tilgreindar hÚr a­ ne­an, sjß tengil a­ ofan ß heildarlistann.

Starfslei­ir utan hßskˇlans fyrir doktora
Alt-Ac Careers for PhDs
JˇnÝna Ëlafsdˇttir Kßrdal, Nßms- og starfrß­gj÷f / Student Counselling and Career Centre
17. jan˙ar, kl. 12-13:30 HT-300
Skrßning/Registration

Hvernig klßrar ma­ur ritger­ina? Verkefnastjˇrn fyrir doktorsnema
Project Management Tools for Finishing your Dissertation
Randi W. Stebbins, Ritver MenntavÝsindasvi­s / School of Education Writing Centre
23. jan˙ar, kl. 12-13:30 HT-300
Skrßning/Registration

Skipulag ß rannsˇknum me­ Endnote

Organizing Your Research with Endnote
Erlendur Mßr Antonsson, Landsbˇkasafn ═slands – Hßskˇlabˇkasafn / National and University Library of Iceland
6. febr˙ar, kl. 12:00-13:30 HT-300
Skrßning/Registration

á


VÝsindauppg÷tvun ßrsins - p˙ki Ý hverri frumu

Hva­ ef vi­ gŠtum vita­ hva­ er a­ gerast fyrir hverja einustu sameind Ý hverri einustu frumu lÝkamans ß hverri einustu millisek˙ndu?

VÝsindatÝmariti­ Science tilkynnti Ý vikunni vÝsindauppg÷tvun ßrsins. H˙n er s˙ a­ n˙ er hŠgt a­ fylgjast me­ st÷kum frumum, ■egar lÝfverur ■roskast frß frjˇvgu­u eggi.

Ůroskun lÝfvera er eitt flˇknasta ferli sem vita­ er um. Hvernig ■a­ gerist, t.d. frß frjˇvgun eggs konu til fŠ­ingar barns er bara ■ekkt a­ litlu leyti. Nřjar a­fer­ir Ý sameindalÝffrŠ­i hafa gert vÝsindam÷nnum kleift a­ fylgjast me­ ■roskun, frumu fyrir frumu.

Rannsˇknirnar eru ger­ar ß tilraunadřrum, eins og flugum, m˙sum e­a zebrafiskum. Me­ ■vÝ a­ ra­greina RNA Ý fˇstrum ß ˇlÝkum tÝmapunktum ■roskunar, er hŠgt a­ fylgjast me­ ■roskun ■eirra, rekja uppruna og ßtta sig ß ■vÝ hvernig ■Šr markast, ßkvar­ast og sÚrhŠfast.

TŠknin Ý dag er ■vÝ komin nßlŠgt ■vÝ sem frakkinn Pierre Simon de Laplace (1749-1827) lÚt sig dreyma um. Hann var a­ velta fyrir sÚr ors÷kum og aflei­ingum Ý ver÷ldinn. Hann sag­i a­ ef vi­ hef­um fullkomna ■ekkingu ß einhverju efnakerfi, ■ß myndum vi­ ÷­last m÷guleika ß a­ spß fyrir um framtÝ­ina.

En hvernig getur ma­ur vita­ allt um sameindirnar?

Laplace sß fyrir sÚr a­ ef p˙ki gŠti fylgst me­ ÷llu sem gerist, t.d. Ý efnahvarfi ■ß vŠri hŠgt a­ vita allt sem gerist. Framti­in yr­i opin bˇk.

A­fer­ir n˙tÝmans, ra­greiningar ß st÷kum frumum, CRISPR erf­atŠkni og smßsjßrtŠkni gera okkur n˙ kleift a­ fylgjast me­ atbur­arß­ ■roskunar me­ undraver­ri nßkvŠmni.

Ůa­ ■ř­ir nßtt˙rulega a­ p˙karnir Ý frumunum eru ekki raunverulegir, en hver ■arfnast svo sem p˙ka ■egar vÝsindalegar a­fer­ir standa til bo­a.

tileshop.fcgiMyndin er af ■roskun zebrafisks frß frj÷vgun. Hver k˙la tßknar eina frumu, og dreifing ■eirra og litir sřna ■rjßr megingreinar ■roskunar, sem myndar grundvallarvefi fˇstursins. Af vefsvŠ­i Science.

Umfj÷llun Elisabet Pennisi Ý Science, Development cell by cell.

Ýtarefni.

Single-cell reconstruction of developmental trajectories during zebrafish embryogenesis.

Farrell JA, Wang Y, Riesenfeld SJ, Shekhar K, Regev A, Schier AF.


═slenskir stjˇrnmßlamenn skilja ekki mikilvŠgi vÝsinda

Fyrir r˙mri viku stˇ­ fyrir dyrum ■ri­ja umrŠ­a fjßrlaga rÝkisins. ═ ■eirri ˙tgßfu fjßrlagafrumvarpsins var gert rß­ fyrir 146.6 milljˇn krˇna ni­urskur­i ß framlagi til Rannsˇknasjˇ­i VÝsinda og tŠknirß­s. Af ■vÝ tilefni var efnt til undirskriftarlista og mˇtmŠla. Vi­ og nokkrir fÚlagar Ý vÝsindasamfÚlaginu ritu­u opi­ brÚf sem sent var ß ■orra ■ingheims. ┴kall til ■ingmanna: Kr÷ftug fjßrfesting Ý vÝsindarannsˇknum er forsenda fram■rˇunar.

Hluti brÚfsins birtist hÚr a­ ne­an.

S˙ fregn hefur borist a­ til standi a­ lŠkka framlag Ý Rannsˇknasjˇ­ um 146.6 milljˇnir Ý fjßrlagafrumvarpi fyrir ßri­ 2019. ═ stefnu VÝsinda- og tŠknirß­s 2017-2019 segir „Lei­arljˇs Ý stefnu VÝsinda- og tŠknirß­s er a­ fjßrfesting Ý rannsˇknum og ■rˇun nßi 3% af vergri landsframlei­slu fyrir ßri­ 2024.“ Til ■ess ■arf fj÷rutÝu prˇsent aukningu mi­a­ vi­ ßri­ 2017, e­a tŠpa fjˇra milljar­a krˇna ß ßri. Framlag rÝkisins til samkeppnissjˇ­a Štti ■essu samkvŠmt a­ margfaldast. ŮvÝ er me­ ÷llu ˇskiljanlegt a­ n˙ sÚ lagt til a­ minnka framlag til Rannsˇknasjˇ­s VÝsinda- og tŠknirß­s, sem er hornsteinn grunnrannsˇkna ß ═slandi.

═ fjßrlagafrumvarpi fyrir ßri­ 2019 segir vi­ li­ 7.1: „Heildarfjßrheimild til mßlaflokksins fyrir ßri­ 2019 er ߊtlu­ 8.350,2 m.kr. og hŠkkar um 650,2 m.kr. frß gildandi fjßrl÷gum a­ frßt÷ldum almennum launa- og ver­lagsbreyting um en ■Šr nema 51,2 m.kr. “ Helsta breyting ß fjßrheimildum mßlaflokksins er hŠkkun ß framlagi til rammaߊtlana ESB um menntun, rannsˇknir og tŠkni■rˇun, um 807 m.kr. milli ßra. Vi­ f÷gnum aukinni fjßrfestingu Ý sameiginlegum ߊtlunum ESB, sem Ýslenskir vÝsindamenn sŠkja einnig Ý en aukningin undir ■essum li­ skřrist lÝklega af samningsbundnu framlagi beintengdu vergri ■jˇ­arframlei­slu. Vi­ h÷fum hins vegar verulegar ßhyggjur af almennum mˇtvŠgisa­ger­um til a­ draga ˙r ˙tgjaldavexti upp ß 181,6 millj. kr. Spurst hefur ˙t a­ ni­urskur­urinn muni allur bitna ß Rannsˇknasjˇ­i VÝsinda- og tŠknirß­s, sem styrkir grunnrannsˇknir ß ÷llum frŠ­asvi­um allt frß sj˙kdˇmum, eldgosum og annarri nßtt˙ruvß, ═slandss÷gu a­ gervigreind og mßltŠkni. Vi­ teljum rangt a­ almenn a­haldskrafa bitni eing÷ngu ß innlendum grunnrannsˇknum. SÚrstaklega Ý ljˇsi ■ess a­ aukning Ý sameiginlegar ߊtlanir ESB spanna mun fleiri flokka en grunnrannsˇknir. Rannsˇknasjˇ­ur styrkir innlendar grunnrannsˇknir, bŠ­a ß vi­fangsefnum me­ al■jˇ­lega og Ýslenska skÝrskotun.

Reyndar var ■essi ni­urskur­ur ß Rannsˇknasjˇ­i tekinn til baka, samkvŠmt yfirlřsingu formanns fjßrmßlanefndar vi­ upphaf ■ri­ju umrŠ­u fjßrlaga. Ůetta var gert me­ aukningu ß fjßrl÷gum til Rannsˇknasjˇ­s og me­ tilfŠrslum innan li­a Ý fjßrlaga frumvarpinu (sem ■ř­ir a­ peningar voru teknir af ÷­rum li­um einnig mikilvŠgum Ý sta­inn!)

Veruleiki Ýslenskra vÝsinda er a­ ß hverju ßri ■arf a­ minna stjˇrnv÷ld ß mikilvŠgi vÝsinda. Og a­ framl÷g til hßskˇla eru ekki nŠgileg til a­ styrkja rannsˇknir. Ëhß­ir sjˇ­ir eru nau­synlegir. ═ brÚfinu til ■ingmanna stˇ­.

Framlag til hßskˇla eflir ekki grunnrannsˇknir ß sama hßtt og samkeppnissjˇ­ir Rannsˇknaumhverfi­ ß ═slandi er ■ess e­lis a­ styrkir ˙r Rannsˇknasjˇ­i er eina haldreipi flestra vÝsindamanna til a­ stunda rannsˇknir. ŮvÝ var haldi­ fram a­ lŠkkun til sjˇ­a VÝsinda- og tŠknirß­s vŠri rÚttlŠtanleg vegna fyrirhuga­rar 4% aukningar (skv. krˇnut÷lu) ß fjßrframl÷gum til hßskˇla landsins. Ůetta er mikill misskilningur.

═ fyrsta lagi stendur 4% hŠkkun einungis undir launaskri­i starfsfˇlks hßskˇlanna.*

═ ÷­ru lagi er launakostna­ur um 80% af kostna­i hßskˇlanna, og lÝti­ fÚ aukreitis fyrir rannsˇknarsjˇ­i ■eirra. Til dŠmis borgar me­alstyrkur frß Rannsˇknasjˇ­i H═ laun grunnnema Ý 3 mßnu­i. ┴ me­an dugir styrkur ˙r Rannsˇknasjˇ­i VÝsinda- og TŠknirß­s t.a.m. fyrir launum tveggja doktorsnema Ý ■rj˙ ßr.

═ ■ri­ja lagi, leggja hßskˇlar lÝti­ anna­ me­lag me­ rannsˇknum og ■vÝ er ekki hŠgt a­ r÷ksty­ja lŠkku­ framl÷g Ý samkeppnissjˇ­i me­ ■vÝ a­ framl÷g til hßskˇlanna hafi hŠkka­.

═ fjˇr­a lagi, hefur hluta af auknu fÚ til hßskˇlanna veri­ beint Ý sto­■jˇnustu, eins og t.d. Einkaleyfastofu, en ef styrkir til grunnrannsˇkna eru skornir skapast fŠrri nřjungar til a­ sŠkja um einkaleyfi ß.

* Reyndar kom Ý ljˇs ß mßli Rektors H═ ß fundi Ý vikunni a­ 4% hŠkkun ß framlagi til H═ dugar ekki fyrir launaskri­i. Ůa­ ■yrfti 6% hŠkkun bara til a­ standa undir launaskuldbindingum sem rÝki­ skrifa­i undir Ý kjarasamningum vi­ hßskˇlakennara og prˇfessora. Hßskˇlar eru settir Ý ■ß ˇm÷gulegu st÷­u a­ ˙tgj÷ldin aukast hra­ar en tekjurnar, og ■vÝ fŠkkar nřrß­ningum. Ůa­ hefur alvarlegar aflei­ingar fyrir deildir sem ■arfnast endurnřjunar, sem er ein ßstŠ­an ■ess a­ nßmsbraut Ý lÝffrŠ­i hefur ekki fengi­ a­ rß­a nřja kennara Ý sta­ ■eirra 6 sem eru a­ hafa hŠtt e­a munu lßta af st÷rfum ß nŠstu ßrum.

Spegillin fjalla­i um ßstand Ýslensks vÝsindasamfÚlags Ý vikunni.

═slenskt vÝsindasamfÚlag er verulega vanfjßrmagna­ og ■eim vÝsindam÷nnum sem fß rannsˇknarstyrki hefur hlutfallslega fŠkka­. Tv÷falda ■yrfti ef ekki margfalda sjˇ­ina, segir Erna Magn˙sdˇttir, dˇsent vi­ LŠknadeild Hßskˇla ═slands og forseti VÝsindafÚlags ═slendinga. Styrkirnir eru svo lßgir a­ Ýslenskir vÝsindamenn erlendis flytja ekki heim eftir nßm.
á

Atgervisflˇtti ˙r Ýslensku vÝsindasamfÚlagi

Lagt var til, vi­ umrŠ­u um fjßrlagafrumvarpi­ ß Al■ingi, a­ draga ˙r fjßrveitingum til rannsˇknarsjˇ­s VÝsinda- og tŠknirß­s um tŠpar 147 milljˇnir sem eru um 17%. VÝsindamenn brug­ust hart vi­ og hˇfu undirskriftas÷fnun og skrifu­u tŠplega 1000 vÝsindamenn undir ßskorun til al■ingismanna. Vi­ upphaf ■ri­ju umrŠ­u ß Al■ingi var svo hŠtt vi­ ni­urskur­inn.á
Ůa­ vakti athygli a­ Ý ßskoruninni var me­al annars bent ß ■a­ a­ ■egar vŠri mikill atgervisflˇtti ˙r Ýslensku vÝsindasamfÚlagi. Spegillinn hÚlt ■vÝ ß fund vi­ Ernu til a­ rŠ­a vi­ hana um st÷­u vÝsindarannsˇkna ß ═slandi og atgervisflˇttann.

Undirfjßrm÷gnun hßskˇlanna og undirfjßrm÷gnun rannsˇknasjˇ­anna eru ˇlÝkar birtingarmyndir sama vandamßls. ═slenskir stjˇrnmßlamenn skilja ekki mikilvŠgi vÝsinda. E­a allavega ekki nŠgilega margir ■eirra til a­ umbŠtur nßi Ý gegn.


Hvetjum stjˇrnv÷ld til a­ falla frß ni­urskur­i til vÝsinda

Hvetjum stjˇrnv÷ld til a­ falla frß ni­urskur­i til vÝsinda

Fjßrlagafrumvarp fyrir ßri­ 2019 gerir rß­ fyrir stˇrfelldum ni­urskur­i til Rannsˇknasjˇ­sá VÝsinda- og tŠknirß­s nŠstu ßrin, ■rßtt fyrir a­ fjßrveitingar til hans sÚ n˙ miki­ lŠgri en Ý sambŠrilega sjˇ­i ß nßgrannal÷ndunum.

  • VÝsindi eru undirsta­a framfara Ý samfÚlaginu og forsenda nřsk÷punar Ý atvinnulÝfinu
  • Samkeppnissjˇ­ir fjßrmagna bestu vÝsindin, tryggja menntun og nřli­un og eru nau­synlegir til a­ Ýslenskir vÝsindamenn geti sˇtt fÚ Ý erlenda samkeppnissjˇ­i
  • Atgervisflˇtti ˙r Ýslensku vÝsindasamfÚlagi er ■egar or­inn mikill og ljˇst a­ hann muni aukast ef af fyrirhugu­um ni­urskur­i ver­ur, ■ar sem 25 st÷rf ungra vÝsindamanna munu ■ß hverfa strax ß nŠsta ßri

═ nřlegri stefnu VÝsinda- og tŠknirß­s, sem střrt er af forsŠtisrß­herra, eru metna­arfull og skřr markmi­ um eflingu Ýslensks ■ekkingarsamfÚlags. Ůar er me­al annars gert rß­ fyrir a­ fjßrfesting Ý ransˇknum og ■rˇun fari ˙r 2 Ý 3% af landsframlei­slu, en til ■ess einungis a­ halda Ý vi­ n˙verandi landsframlei­slu ■yrfti a­ auka fjßrmagn Ý Rannsˇknasjˇ­ um milljar­.

Vi­, undirritu­, hvetjum stjˇrnv÷ld til a­ hugsa til framtÝ­ar og auka fjßrveitingar til samkeppnissjˇ­a VÝsinda- og tŠknirß­s.

https://is.petitions24.com/hvetjum_stjornvold_til_a_falla_fra_niurskuri_i_visindi


Hi­ innra drif, aflvaki gˇ­ra vÝsinda

Hva­a hvatningu ■urfa akademÝskir starfsmenn til a­ vinna vel? A­ mÝnu viti er mikilvŠgt a­ drifi­ til a­ stunda gˇ­ vÝsindi, kenna af ßstrÝ­u e­a vilja bŠta samfÚlagi­ og ver÷ldina komi innan frß. Ekki vegna ■ess a­ akademÝskir starfsmenn vŠnti launagrei­slu Ý lok ßrs, medalÝu frß skˇlanum fyrir gˇ­ st÷rf, karamellu Ý vikulok.

á

Samt fß hßskˇlakennarar launabˇnusa fyrir rannsˇknar „afk÷st“ sem meti­ er me­ mats og hvatakerfi hßskˇlans. Spurning er hverus langt ß a­ ganga Ý ■eirri vitleysunni. Ătti a­ gefa rannsˇknarpunkt fyrir a­ mŠta ß hßskˇla■ing? Og annan fyrir a­ taka ■ßtt Ý umrŠ­um og skrifa ß sko­anir ß bla­?

á

á

╔g tel ytri hvatning ekki nau­synlega og ef til vill til ˇ■urftar fyrir starf hßskˇla og vÝsindi almennt. Ůa­ var sko­un Edward Lewis, sem fÚkk Nˇbelsver­laun Ý lŠknis- og lÝfe­lisfrŠ­i ßri­ 1995 fyrir a­ uppg÷tva hox genin. Hann taldi a­ of miki­ hrˇs myndi grafa undan ■roska doktorsnema. Hann sag­i „Ý drottins nafni, ekki hvetja ■au“ („For Gods sake do not encourage them“). Hans sko­un var s˙, a­ doktorsnemar yr­u a­ finna sitt innra drif og ßhuga til a­ vinna starf sitt vel.

á

Edward vann a­ rannsˇknum ß sÝnu svi­i erf­afrŠ­i um ßratuga skei­. Hann var ■olinmˇ­ur og samviskusamur, setti t.d. upp 50.000 ˇlÝkar Šxlunartilraunir ß starfsferli sÝnum. Hann birti ni­urst÷­ur sÝnar, en var ekki me­ mesta „framlei­ni“ Ý deildinni sinni. Hann var ■olinmˇ­ur og fylgdi eftir tilgßtum sÝnum, enda voru nˇbelsver­launin gefin fyrir uppg÷tvanir hans ekki fj÷lda greina sem hann birti.

═tarefni:

Ăvißgrip Edward B. Lewis ß vef Nˇbelsver­launa nefndarinnar.

PÚtur H. Petersen og Arnar Pßlsson, FrÚttabla­i­ 2016. Galla­ vinnumatskerfi H═ vinnur gegn gŠ­um visinda.


ź Fyrri sÝ­a | NŠsta sÝ­a

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband