Leita ķ fréttum mbl.is

Elena Ceausescu og vķsindamenn sem moka į fęribandiš

Hvaš getur hver vķsindamašur rannsakaš mikiš og birt margar greinar?

Vķsindagreinar eru mikil verk, yfirleitt nokkur žśsund orš skrifaš į hįtęknilegu tungumįli, sem svipar til limra eša sķmskeyta. Meš myndum, gröfum, töflum og lķkönum. Hver vķsindagrein er mjög mikil vinna. En hversu margar slķkar getur einn vķsindamašur ritaš, t.d. į įri? Eftir fagsvišum, žį eru sumir įnęgšir meš aš nį einni grein į įri, en ašrir e.t.v. fimm. Mikiš er aš nį fleiri en 10 greinum į įri, sem vęri nęstum žvķ aš skrifa eina grein į mįnuši (meš frķum aušvitaš).

Elena Ceausescu er žekktust sem eiginkona Nicolai Ceausescu einręšisherra ķ Rśmenķu fram til įrsins 1989. Eftir 24 įra haršstjórn var hann hrakinn frį völdum og žau hjónin tekin af lķfi.

Elena var kosin ķ konunglega enska efnafręšifélagiš įriš 1978, vegna žess aš eftir hana lįgu ógrynni rannsókna ķ efnafręšitķmaritum. Hśn birti greinar um hin ólķkustu fagsviš efnafręši, mjög regulega og ķ virtum tķmaritum einnig. Žaš var bara einn hęngur į, hśn hvorki skildi né gat nokkurn skapašan hlut ķ efnafręši. En vegna žess aš eiginmašur hennar var einręšisherra, og öryggislögreglan öflug, žį var henni bošiš aš vera mešhöfundur į nęr öllum greinum sem Rśmenskir efnafręšingar birtu um margra įra skeiš. Ef efnafręšingarnir fęršust undan žvķ aš bjóša Elenu aš vera mešhöfundur, žį hęttu žeir fljótlega efnafręši. Hśn öšlašist meira aš segja doktorsgrįšu ķ efnafręši frį Rśmenskum hįskóla. Viljugir efnafręšingar skrifušu ritgerš fyrir hana, en žvķ mišur voru regularnar og lögin žannig aš doktorar žurftu aš verja ritgeršir sķnar į opinberum vettvangi. Blessunarlega var hęgt aš breyta lögunum, žannig aš hśn fékk doktorsgrįšuna sem hśn žrįši.

En hveru algengt er žaš aš einhver vķsindamenn riti meira en 12 greinar į įri, eša kannski 72 greinar į įri?

Žaš hljómar eins og ómögulegt. En John Ioannidis, Richard Klavans og Kevin W. Boyack drógu žessa ašilla fram ķ kastljósiš ķ nżlegri grein.

Ķ ljós komu 7,888 ašillar sem birta 72 eša fleiri greinar į įri. Sem er ein grein į 5 daga fresti. Ekki kemur į óvart aš margir žessara ašilla eru ešlisfręšingar, sem taka žįtt ķ stórum alžjóšlegum verkefnum (meš 1000 einstaklingum), žar sem hver grein getur veriš meš 1000 eša 2000 höfunda. Hver og einn hjįlpaši til, en žaš voru bara nokkrir sem skrifušu greinina. Žaš er reyndar spurning, hvernig getur mašur sett nafn sitt į grein, ef mašur fęr ekki tękifęri til aš skrifa hana eša gera athugasemdir viš efnistökin?

Stór hópi höfunda var frį Kóreu og Kķna. Hluti žess mį etv śtskżra meš žvķ aš margir frį žessum löndum deila eins nöfnum, og žvķ möguleiki aš einhverjir "einstaklingar" séu samsafn greina frį nokkrum ašillum. En, John og félagar benda į aš gögnin frį žvķ eftir 2016 (žegar skrįning vķsindamanna batnaši meš Orcid kerfinu t.d.) sżna ennžį mikla skekkju fyrir kķnverska vķsindamenn. Žar er grunur um spillingu į borš viš žaš sem Elena Ceausecscu er einkennandi fyrir. Žar sem yfirmašur veršur sjįlfkrafa höfundur į öllum sem kemur frį rannsóknarstofunni, hįskólanum eša fylkinu.

Žeir skošušu nįnar hóp um 265 vķsindamanna sem birtu fleiri en 72 greinar į įri. Um helmingur žeirra starfar ķ lękni- og lķffręši. Margir tilheyra stórum hópum, eru meš langtķma skimanir eša stżra stórum gagnagrunnum sem notašir eru ķ margskonar stśdķur. Ašrir viršast verša mjög išnir, viš žaš eitt aš verša yfirmenn į stórum einingum. Sem svipar til Ceausescu stķlsins. Einnig er heilmikiš um aš menn birti margar greinar ķ sama tķmaritinu, og žaš hljómar eins og fjöldaframleišsla. Hętt er viš aš žęr rannsóknir séu ekkert sérstaklega innihaldsrķkar, ef nęr samskonar greinar um minni hįttar tilbrigši er dęlt śt įn mikils vķsindalegs nżmęlis.

Forvitnilegast hlutinn er sķšan žegar žeir hafa samband viš žessa vķsindamenn meš ritrępu spyrja hvernig žeir fari aš žessu (lesiš um žaš ķ greininni, sjį tengil nešst), og hvernig žeir skilgreina framlag höfunda.

Algengastu višmiš um framlag höfunda voru skilgreind fyrir lęknavķsindi įriš 1988, og eru kennd viš Vancover. Lykilatrišin fjögur, sem eiga öll aš vera uppfyllt til aš viškomandi geti talist höfundur, eru:

1. Viškomandi veršur aš hafa tekiš žįtt ķ aš skipuleggja, framkvęma rannsóknina eša vinna śr nišurstöšum.

2. Hjįlpa til viš aš skrifa eša leišrétta greinina.

3. Samžykkja lokaśtgįfu af handritinum.

4. Taka įbyrgš į efni greinarinnar.

Ķ ljós kom aš fęstir žeirra 81 (af 265) uppfylltu žessi skilyrši. Sumir jafnvel ekki eitt skilyrši, fyrir stóran hluta žeirra greina sem žeir voru samt höfundar įr. Śtśrsnśningar žeirra voru margir og vandręšalegir, en ljóst er aš margir vķsindamenn setja nöfn sķn į greinar sem lżsa rannsóknum sem žeir lögšu nęr ekkert ķ, og žar meš greinar žeir hafa varla lesiš.

Gögn Ioannidis og félagar sżna hvernig žessum ofvirku vķsindamönnum hefur fjölgaš sķšustu tvo įratugi. Žessir, ofurvirku eša ritrępu visķndamönnum fjölgaši stöšugt til 2014. Žeir ręša ekki orsakirnar, en mig grunar aš hin ofursnjöllu hvatakerfi eigi žar hlut aš mįli. Žaš eru kerfi, eins og hiš alręmda punktakerfi HĶ, sem borga kennurum og vķsindamönnum beinharša peninga fyrir aš birta vķsindagreinar. Sem kemur ofan į grunnlaun žeirra. Löngu įšur en bankamenn į ķslandi fóru aš borga sér bónusa, höfšu prófessorar, rķkiš og Hįskóli Ķslands žróaš bónuskerfi fyrir vķsindamenn.

Ķtarefni:

John P. A. Ioannidis, Richard Klavans og Kevin W. Boyack. Comment: Thousands of scientists publish a paper every five days Nature 12. sept 2018. 

Roger Hanson - Elena Ceausescu - Romanian dictator's  wife and fake scientist, 13. jślķ 2017, Stuff.

Arnar Pįlsson - Framleišsla og framreišsla vķsinda

The San Francisco Declaration on Research Assessment (DORA)

Arnar Pįlsson | 4. mars 2013  Nż opin tķmarit į sviši lķffręši

Įlyktun Félags prófessora um punktakerfi HĶ - 2011.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Góš grein og ķhugunarefni fyrir "akademķuna".

Siguršur Bjarklind (IP-tala skrįš) 14.9.2018 kl. 13:59

2 Smįmynd: Arnar Pįlsson

Takk kęrlega fyrir Siguršur

Arnar Pįlsson, 18.9.2018 kl. 08:53

Bęta viš athugasemd

Hver er summan af nķu og fjórtįn?
Nota HTML-ham

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband